„Andrzej Paczkowski był historykiem wybitnym i odważnym w formułowaniu badawczych hipotez i stawianiu nowych pytań. Napisał świetne prace o dziejach polskiej prasy oraz dotyczące historii najnowszej: m.in. pierwszą biografię Stanisława Mikołajczyka, a także znakomitą książkę o Józefie Światle, wysokim funkcjonariuszu bezpieki, który uciekł na Zachód i w Radiu Wolna Europa jako pierwszy demaskował zbrodnie systemu stalinowskiego. Po 1989 r. szczególny rozgłos uzyskała „Wojna polsko-jaruzelska”, książka, w której Andrzej wnikliwie opisał i przeanalizował stan wojenny. Był autorem prac o rozliczaniu systemów totalitarnych. W latach 80. działał w opozycji demokratycznej, uczestniczył w wielu nielegalnych inicjatywach i seminariach historycznych. Dokumentował działalność podziemia solidarnościowego. Przez wiele lat był też aktywny w świecie polskiego alpinizmu” - powiedział redaktor naczelny „Gazety Wyborczej” Adam Michnik, cytowany na stronie Wyborcza.pl.

Na wieść o śmierci prof. Paczkowskiego historyk, publicysta, obecnie szef BBN Sławomir Cenckiewicz napisał na platformie X: „Żegnaj Profesorze! Dziękuję za każdą książkę, konferencję, list i dyskusję”.

Andrzej Paczkowski urodził się 1 października 1938 r. w Krasnymstawie. Studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim zakończył egzaminem magisterskim w 1960 r. Sześć lat później uzyskał tytuł doktora, zaś habilitację obronił w roku 1975.

W latach 1966-74 był pracownikiem naukowym Pracowni Dziejów Czasopiśmiennictwa Polskiego i Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, później od 1975 do 1980 r. pracował w Bibliotece Narodowej. W latach 1980-90 powrócił do PAN, najpierw do Instytutu Historii, a następnie objął funkcję kierownika Zakładu Historii Najnowszej w Instytucie Studiów Politycznych. W okresie od 1990 do 2000 r. pełnił urząd wicedyrektora ds. naukowych Instytutu Studiów Politycznych PAN. W roku 1991 otrzymał tytuł profesora. Był także wykładowcą w stołecznym Collegium Civitas.

W roku 1980 został członkiem „Solidarności” i rozpoczął działalność w Komisji Zakładowej przy Instytucie Historii PAN. W 1981 r. zaangażował się także w wykłady we Wszechnicy Robotniczej przy Zarządzie Regionu Mazowsze. W tamtym okresie przyczynił się również do powstania deklaracji ideowej Klubów Rzeczpospolitej Samorządnej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”.

Współpracował z organem prasowym Regionu Mazowsze „Niezależność”, biuletynem „Informacja Solidarności”, „Tygodnikiem Wojennym”, kwartalnikiem „Krytyka”, dwutygodnikiem „KOS”, a także był redaktorem merytorycznym w niezależnym Wydawnictwie „In Plus”. W 1983 r. współtworzył również „Archiwum Solidarności”. W latach 1983-89 uczestniczył w pracach podziemnego Społecznego Komitetu Nauki. W latach 80. często przywoził z zagranicy wydawnictwa i fundusze dla organizacji podziemnych.

W 1999 r. dzięki rekomendacji Unii Wolności prof. Paczkowski został członkiem Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, którą to funkcję kontynuował od roku 2007, wybrany jako kandydat Platformy Obywatelskiej. W 2011 r. został wybrany do nowo powołanej Rady IPN, a następnie powołany na jej przewodniczącego; organ ten został jednak zniesiony nowelizacją ustawy o IPN w 2016 r.

W 2002 r. zasiadł w Radzie Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, W 2013 r. został powołany w skład Rady Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie. Prof. Paczkowski był autorem wielu prac naukowych dotyczących powojennej historii Polski.

Był także laureatem wielu stypendiów międzynarodowych m.in. w Wiedniu, Waszyngtonie i w Oslo oraz licznych wyróżnień m.in. Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Nagrody Publicystycznej im. Juliusza Mieroszewskiego przyznawanej przez paryską „Kulturę”.

W 1980 r. został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 2000 r. Krzyżem Kawalerskim, a w 2011 r. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2005 r. otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Prywatnie przez lata uprawiał aktywnie taternictwo. W latach 1960-74 należał do Zarządu Głównego Klubu Wysokogórskiego, zaś w okresie od 1974 do 1995 r. pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Alpinizmu, zaś w latach 1988-1991 był wiceprezesem Międzynarodowej Unii Organizacji Alpinistycznych.

Prof. Andrzej Paczkowski zmarł w sobotę, 3 stycznia. O jego śmierci poinformował w rozmowie z PAP prof. Antoni Dudek. (PAP)

ksi/ jpn/