Przemek Ben Pączek razem z zespołem jest wśród finalistów European Inventor Award 2026 w kategorii „małe i średnie przedsiębiorstwa”. Polak ma też szansę na nagrodę publiczności.

Europejski Urząd Patentowy, organizujący konkurs, docenił projekt systemu MagRail. Polscy inżynierowie zaczęli go rozwijać, zafascynowani koncepcją Hyperloop – kapsułą, która wraz z pasażerami miała poruszać się w rurze z prędkością ponad 1000 km/h. Elon Musk – bo była to jego wizja – pomysłu nie zrealizował, za to fragment tamtej konstrukcji pracownicy firmy Nevomo przez siedem lat badali m.in. na torze testowym w Nowej Sarzynie (Podkarpackie).

Założyciel i szef Nevomo tłumaczył w rozmowie z PAP, że w finale znalazł się dzięki patentowi na dwie wersje systemu MagRail. – Pierwsza to MagRail Booster. Polega na doposażeniu istniejących wagonów i linii kolejowych w nowy rodzaj napędu, który umożliwia poruszanie się wagonów z prędkością do 160 km/h, bez lokomotywy, w sposób całkowicie zelektryfikowany i zautomatyzowany – powiedział wynalazca.

Wyjaśnił, że pod pojazdami jest podwieszana pasywna deska magnetyczna, która nie potrzebuje zasilania. Między istniejącymi już szynami kolejowymi montuje się płaską trzecią szynę – to jest część aktywna systemu, która tworzy pole elektromagnetyczne i popycha albo hamuje wagon.

Opracowany przez Polaków system umożliwia szybką jazdę po dużych nachyleniach, które kolei konwencjonalnej stwarzają problemy. – Ciężkie składy często ślizgają się na szynach, natomiast w naszym przypadku, dzięki bezkontaktowemu napędowi elektromagnetycznemu, zjawisko uślizgu nie występuje. Dysponujemy pełną mocą, można więc zwiększać długość pociągów towarowych, a także eliminować dodatkowe lokomotywy popychające składy pod górę. A to oznacza nowe możliwości i duże oszczędności – opowiadał szef Nevomo.

MagRail Booster już został skomercjalizowany – jest instalowany na prywatnych liniach kolejowych dużych zakładów przemysłowych, m.in. hut stali, portów i terminali. Większość projektów tego systemu firma Nevomo realizuje na Bliskim Wschodzie, w Indiach i Europie.

Druga wersja systemu MagRail, której również dotyczy wyróżniony patent, to rozwiązanie, w którym tory są wyposażane w system do lewitacji magnetycznej. – Odbywa się to także na istniejącym torze, ale wymaga nowych, lżejszych pojazdów. Są na świecie producenci dysponujący technologią umożliwiającą produkcję taboru kolejowego dużych i bardzo dużych prędkości. Te pojazdy też będą jeździć automatycznie, bez lokomotywy i z dużo większą prędkością – opisywał rozmówca PAP.

Na liniach, które w Europie pozwalają na jazdę z prędkością 300-350 km/h, lewitujące wagony mają osiągać do 550 km/h na prostych odcinkach. Zdaniem wynalazcy to sprawi, że kolej magnetyczna będzie konkurencyjna wobec lotnictwa krótkiego zasięgu. Ta technologia, która ma być wykorzystywana głównie w pociągach pasażerskich, pojawi się zapewne nie wcześniej niż za dekadę.

Przemek Ben Pączek przyznał, że na świecie istnieją już koleje wykorzystujące zjawisko lewitacji magnetycznej. – To są jednak tylko pojedyncze wdrożenia na krótkich dystansach ze względu na gigantyczne koszty, wielokrotnie wyższe niż w przypadku konwencjonalnych linii dużych prędkości. Wszystkie istniejące systemy magnetyczne wymagają nowej infrastruktury, przez co nie rozprzestrzeniły się na dużą skalę. Novum w naszym systemie jest to, że nie wymaga on budowy nowych linii. Na świecie mamy prawie półtora miliona kilometrów torów. O wiele łatwiej jest je zmodernizować niż budować nową infrastrukturę – zaznaczył.

Jego zdaniem MagRail może sprawić, że kolej stanie się bardziej opłacalna i atrakcyjniejsza od wielu innych środków transportu. – Szybka kolej łącząca Rzym z Mediolanem albo Madryt z Barceloną spowodowała spadek o ponad połowę osób wybierających samolot na tych trasach. Problemem pozostaje jednak cena biletów kolejowych. Podróż samochodem przy dwóch pasażerach często okazuje się tańsza niż pociągiem, ale jest nieekologiczna – podkreślił.

Wynalazca podał, że Booster ma zredukować koszty operacyjne do 85 proc., a emisję gazów cieplarnianych o 95 proc. w stosunku do transportu samochodowego. – Nasza technologia może zmienić światowy transport – podsumował Przemek Ben Pączek.

Europejski Urząd Patentowy ogłosi zwycięzców konkursu 2 lipca w Berlinie. Tego samego dnia zostaną również przyznane Nagroda dla Młodych Wynalazców i Nagroda Publiczności, o której zdecydują głosy oddane w internecie. Głosowanie na stronie EPO (www.epo.org) rozpoczęło się 12 maja i potrwa do 2 lipca.

European Inventor Award to wyróżnienie przyznawane corocznie od 2006 r. przez Europejski Urząd Patentowy. Laureatami nagród są naukowcy i inżynierowie, których wynalazki „pomagają rozwijać technologię i znacząco polepszają jakość życia”.

Europejski Urząd Patentowy jest jedną z największych instytucji publicznych w Europie. Umożliwia wynalazcom ochronę patentową w 46 krajach.

Nauka w Polsce, Anna Bugajska (PAP)

abu/ agt/