Start kilkukrotnie przekładano z powodu pogody (m.in. silnych wiatrów w korytarzu lotu), a potem z powodu wycieku płynnego tlenu z pierwszego stopnia rakiety Falcon 9 i wycieku w rosyjskim module serwisowym Zwiezda na ISS. Ostatecznie start się odbył niemal miesiąc od pierwotnej daty – z należącego do NASA Kennedy Space Center na Florydzie (USA). Lot został zrealizowany rakietą Falcon 9 firmy SpaceX, która wyniosła na orbitę kapsułę załogową Dragon.

Na jej pokładzie był polski astronauta Sławosz Uznański-Wiśniewski – drugi Polak w kosmosie (po Mirosławie Hermaszewskim w 1978 r.), a pierwszy na ISS. Poza nim w ramach misji Ax-4 polecieli: doświadczona była astronautka NASA, Amerykanka Peggy Whitson (dowódczyni), pilot Shubhanshu Shukla z Indii oraz specjalista naukowiec Tibor Kapu z Węgier.

Kiedy Dragon był już na orbicie okołoziemskiej, na wysokości 198 km i osiągnął prędkość ponad 27 tys. km/h, wszyscy członkowie załogi wygłosili po kilka zdań. „Drogie Polki i Polacy, dziś robimy ogromny krok w stronę przyszłości technologicznej Polski. Polski opartej na nauce, wiedzy i wizji. Niech ta misja będzie początkiem epoki, w której nasza odwaga i nieustępliwość kształtują nowoczesną Polskę dla nas i dla przyszłych pokoleń” – powiedział Sławosz Uznański-Wiśniewski.

„Kosmos zawsze jednoczył ludzi. Zabieram dziś z Ziemi cząstkę każdego z was, waszej siły, waszej nadziei, waszego zaufania. W kosmosie nie jestem sam, reprezentuję nas wszystkich. Z całego serca dziękuję wam za zaufanie. Kosmos dla wszystkich. Space for everyone” – dodał.

Dzień później, 26 czerwca ub.r., kapsuła z czworgiem astronautów dotarła do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i weszła na jej pokład. Załoga spędziła na ISS 18 dni, a w kosmosie w sumie 20 dni (łącznie z podróżą na i z ISS). Na Ziemię wróciła 15 lipca.

Częścią całej misji Ax-4 była polska misja technologiczno-naukowa IGNIS. W jej ramach Uznański-Wiśniewski miał do wykonania 13 eksperymentów przygotowanych przez polskich naukowców i polskie firmy oraz 30 pokazów edukacyjnych i popularnonaukowych. Ponadto astronauta czterokrotnie połączył się na żywo z dziećmi i młodzieżą w Polsce (zgromadzonymi w Łodzi, Wrocławiu, Rzeszowie i w Warszawie). Według Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA) priorytetowe cele misji IGNIS zostały wykonane w 100 proc.

Wspomniane eksperymenty to: Immune Multiomics (badanie wpływu stanu nieważkości na odporność organizmu), Yeast TardigradeGene (badanie wpływu mikrograwitacji na drożdże), Human Gut Microbiota (zbadanie, jakie zmiany zachodzą w składzie bakterii jelitowych w czasie lotu kosmicznego), RadMon-on-ISS (testowanie detektora promieniowania), LeopardISS (badanie specjalnego procesora, który umożliwi wykorzystanie sztucznej inteligencji na pokładach satelitów oraz w misjach na Księżyc i Marsa).

To także takie badania, jak: AstroMentalHealth (zbadanie wpływu długotrwałego pobytu w kosmosie na stan psychiczny i samopoczucie astronauty), Space Volcanic Algae (zbadanie, jak tzw. mikroglony ekstremofilne znoszą warunki kosmiczne), Stability of Drugs (sprawdzenie, jakie materiały, w szczególności różne polimery, mogą chronić leki przed promieniowaniem w kosmosie), EEG Neurofeedback (zbadanie, jak izolacja i mikrograwitacja wpływają m.in. na poziom stresu astronautów).

Trzynastkę zamykają: PhotonGrav (zbadanie prototypu urządzenia do sterowania komputerem w kosmosie tylko za pomocą mózgu), Mxene in LEO (testowanie nanomateriałów MXene i wykonanych z nich czujników), Astro Performance/Mollis Textus (zbadanie, jak tkanki miękkie astronautów adaptują się do warunków kosmicznych) i Wireless Acoustics (testowanie systemu bezprzewodowej sieci czujników do monitorowania hałasu na ISS).

Na orbitę Sławosz Uznański-Wiśniewski zabrał ze sobą m.in. polskie flagi, w tym naszywkę ze skafandra Mirosława Hermaszewskiego, pamiątki po Marii Skłodowskiej-Curie, mapę z dzieła Mikołaja Kopernika „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”), bryłkę soli z Wieliczki i kawałek polskiego bursztynu. Na orbitę poleciał też manuskrypt mazurka Fryderyka Chopina, trzy wiersze Wisławy Szymborskiej, krajka z regionalnego stroju ziemi łódzkiej z Muzeum Etnograficznego w Warszawie, polskie litery (ą, ć, ę, ł itd.) wydrukowane w 3D oraz emblematy i plakat misji. Nie zabrakło też symbolu polskiej kuchni – pierogów, choć w liofilizowanej postaci.

Ax-4 była czwartą komercyjną załogową wyprawą realizowaną przez amerykańską firmę Axiom Space. Udział Polaka był rezultatem umowy między Ministerstwem Rozwoju i Technologii a Europejską Agencją Kosmiczną (do której Polska należy od 2012 roku) – na kwotę 65 mln euro. W przygotowaniach brała również Polska Agencja Kosmiczna (POLSA) jako agencja wykonawcza MRiT.

Oficjalna nazwa polskiej misji, IGNIS (łac. „ignis” oznacza „ogień”), symbolizowała energię, pasję i ambicję. Założeniem misji było bowiem rozpalenie polskiego sektora kosmicznego.

Integralną częścią każdej misji jest emblemat, czyli patch, który astronauci noszą podczas lotu na orbitę i pobytu w kosmosie. Podobnie było w tym przypadku. Centralnym motywem był biało-czerwony orzeł, a poszczególne elementy grafiki nawiązywały m.in. do płomienia, konturu szlaku górskiego Orla Perć, paneli ISS czy konstelacji Tarczy Sobieskiego.

O wyborze przez Europejską Agencję Kosmiczną do Rezerwy Astronautów ESA Polak dowiedział się w listopadzie 2022 r. Został wówczas astronautą rezerwowym, a we wrześniu 2023 r. dostał status astronauty projektowego ESA, czyli przydział do konkretnej misji: Ax-4. W konkursie ESA pokonał 22,5 tys. kandydatów.

Uznański-Wiśniewski ukończył studia na Politechnice Łódzkiej (elektronika i telekomunikacja), a po nich zajął się technologiami kosmicznymi – budową układów scalonych dla przemysłu kosmicznego. Później, w Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN) w Szwajcarii, gdzie pracował od 2011 r., specjalizował się w projektowaniu systemów elektronicznych odpornych na promieniowanie.

Wielokrotnie mówił żartem, że urodził się do eksploracji kosmosu. Przyszedł bowiem na świat 12 kwietnia 1984 r. – w 23. rocznicę pierwszego lotu w kosmos Jurija Gagarina.

Nauka w Polsce, Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ bar/