Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza) to najczęstsza choroba układu ruchu. Zużycie chrząstki stawowej oraz zmiany w obrębie kości i tkanek stawu powodują stan zapalny, ból i sztywność. To problem około 500 milionów ludzi na całym świecie.

Wprawdzie leki przeciwbólowe i przeciwzapalne mogą łagodzić objawy, ale nie istnieją obecnie żadne zatwierdzone preparaty, które zatrzymałyby lub spowolniły postęp choroby. Pacjentom radzi się zwykle, aby schudli i/albo przyjmowali leki przeciwbólowe.

Jednak badanie przeprowadzone na zwierzętach sugeruje, że dabigatran, lek zapobiegający powstawaniu zakrzepów krwi może w przyszłości przyczynić się do spowolnienia rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów.

U myszy oraz małp cierpiących na sztucznie wywołaną chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych dabigatran zmniejszył ból i poprawił sprawność ruchową. Mechanizm działania leku polega częściowo na ograniczaniu sygnałów zapalnych, które prowadzą do degradacji chrząstki. Zdaniem ekspertów cząsteczki prozapalne, takie jak TNF-alfa oraz IL-1-beta pobudzają stan zapalny, który pogarsza przebieg choroby zwyrodnieniowej stawów.

Naukowcy próbowali wcześniej zablokować działanie tych cząsteczek, ale bez powodzenia – wydawało się, że gdy udawało się zneutralizować jedną, jej działanie przejmowała druga.

Chuan-Ju Liu z Uniwersytetu Yale (USA) oraz jego współpracownicy postanowili zablokować obie cząsteczki. Usunęli chirurgicznie fragment chrząstki w lewych stawach kolanowych ośmiu małp, wywołując zmiany typowe dla choroby zwyrodnieniowej stawów.

Miesiąc później cztery małpy zaczęły otrzymywać codzienną, dodawaną do pożywienia dawkę dabigatranu. Lek ten jest powszechnie stosowany w profilaktyce zakrzepów krwi u osób z podwyższonym ryzykiem udaru, jednak wykazano również, że blokuje sygnały zapalne zależne zarówno od TNF-alfa, jak i IL-1-beta. Pozostałe małpy otrzymywały standardową karmę i stanowiły grupę kontrolną.

Po siedmiu miesiącach badania metodą rezonansu magnetycznego (MRI) wykazały, że chrząstka w lewych kolanach małp przyjmujących dabigatran była średnio o około 60 proc. grubsza niż u zwierząt z grupy kontrolnej. Wygląda na to, że lek ograniczył uszkodzenia chrząstki, spowalniając postęp choroby zwyrodnieniowej stawów. Małpy otrzymujące dabigatran wykazywały również o około 15 proc. większy zakres ruchu w lewym stawie kolanowym w porównaniu z grupą kontrolną. Poruszały się w sposób bardziej naturalny, a sztywność stawów była mniejsza. Podobne wyniki przyniosły eksperymenty na myszach, okazało się również, że dabigatran zmniejsza stan zapalny w obrębie kolana o około 60 proc.

Uzyskane wyniki sugerują, że dabigatran mógłby spowalniać postęp choroby zwyrodnieniowej stawów u ludzi, choć wątpliwe, czy mógłby odwrócić już powstałe uszkodzenia. Poza tym stosowanie leku hamującego krzepnięcie krwi zwiększa ryzyko krwawień. Dlatego naukowcy pracują nad preparatami ukierunkowanymi na czynniki TNF-alfa oraz IL-1-beta, które nie wpływają na proces krzepnięcia.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/