Kosmiczny teleskop Euclid zbadał niemal miliard kosmicznych obiektów

Fot. Adobe Stock
Fot. Adobe Stock

Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) udostępniła obejmujący m.in. ponad 900 mln galaktyk zbiór danych pochodzący z teleskopu Euclid. Informacje te pomogą stworzyć szczegółową, trójwymiarową mapę Wszechświata, która m.in. będzie wspierać badania ciemnej materii i energii.

Zbiór danych z kosmicznego teleskopu Euclid wystrzelonego w 2023 roku, nazwany DR1-Foundation, pochodzi z trzynastu miesięcy obserwacji nieba o powierzchni 1,9 tys. stopni kwadratowych i zajmuje 1,7 mln gigabajtów. Obejmuje informacje o ponad 900 mln galaktyk, około 15 tys. kandydatów na obiekty wykazujące silne soczewkowanie grawitacyjne oraz ponad 60 mln kandydatów na kwazary. 

– To ogromna zmiana skali w porównaniu do wcześniejszych publikacji danych z teleskopu Euclid, które obejmowały zaledwie kilka dni obserwacji obszaru nieba o powierzchni około 60 stopni kwadratowych. Teraz udostępniamy dane z ponad roku obserwacji, obejmujące znacznie większy obszar nieba. Otwieramy w ten sposób drogę do przełomowych badań – podkreśla Valeria Pettorino, naukowczyni misji Euclid. 

Eksperci podkreślają, że po raz pierwszy uzyskano dane niezbędne do rozpoczęcia tworzenia szczegółowej trójwymiarowej mapy kosmosu. Będzie ona miała podstawowe znaczenie dla rozwiązania wielu zagadek ciemnego wszechświata, w tym d ciemnej energii, ciemnej materii i kosmicznej sieci. Galaktyki skupiają się bowiem w gęstych węzłach tzw. kosmicznej sieci utworzonej z włókien materii rozciągających się na miliony lat świetlnych. Włókna te są w większości niewidoczne, ponieważ składają się przede wszystkim z ciemnej materii. 

– To znacznie więcej niż piękne zdjęcia. Ten dzień to kamień milowy w badaniach kosmosu. Nasza obszerna publikacja danych z teleskopu Euclid jest największym tego rodzaju przeglądem nieba przeprowadzonym z przestrzeni kosmicznej. Tworzy podstawy dla przyszłych odkryć, otwierając nowy rozdział w astronomii. Jednocześnie pokazuje doskonałość europejskiej technologii i nauki oraz znaczenie międzynarodowej współpracy – mówi prof. Carole Mundel, dyrektor naukowa w ESA. 

Naukowcy zwracają uwagę, że niektóre obiekty, np. wspomniane, poszukiwane przez Euclid zjawiska silnego soczewkowania grawitacyjnego są niezwykle rzadkie. Dochodzi do nich, gdy światło docierające do teleskopu z odległych galaktyk zostaje odchylone przez pole grawitacyjne bliższej galaktyki. Może wtedy dojść do rozciągnięcia, powiększenia, a nawet zwielokrotnienia obrazu dalekiego obiektu.

– Silne soczewkowanie grawitacyjne dostarcza wyjątkowych informacji o ciemnym Wszechświecie. Pozwala nam ważyć poszczególne galaktyki, uwzględniając niewidoczną ciemną materię. Pomaga także badać tempo rozszerzania się Wszechświata. Ponad 10 lat temu przewidywaliśmy, że Euclid zrewolucjonizuje dziedzinę odkrywania silnych soczewek grawitacyjnych. Ten dzień wreszcie nadszedł – mówi Natalie Lines z brytyjskiego University of Portsmouth, członkini konsorcjum Euclid. 

Nowy zbiór danych zawiera największy w historii katalog zjawisk silnego soczewkowania grawitacyjnego – większy niż wszystkie wcześniejsze katalogi ujęte razem. Z kolei np. analiza gromad galaktyk pozwala badać, jak materia formowała się i organizowała we Wszechświecie. 

– Euclid nie tylko spogląda daleko w przeszłość, ale robi to na ogromnych obszarach nieba. Dzięki temu uzyskujemy bezprecedensowy wgląd w duże populacje pradawnych gromad galaktyk, które wcześniej pozostawały poza zasięgiem naszych obserwacji. W nadchodzących miesiącach będziemy je badać, aby dowiedzieć się, jak rosły te olbrzymie struktury i co mogą nam powiedzieć o ciemnym Wszechświecie – wyjaśnia uczestniczka programu Euclid, Barbara Sartoris z laboratorium J. L. Lagrange’a w Nicei.

Naukowcy zaznaczają, że choć nowy zbiór danych jest ogromny, nadal obejmuje zaledwie około 14 proc. całkowitego obszaru nieba, który docelowo Euclid ma zbadać. Pełną pierwszą publikację danych (Data Release 1) zaplanowano na połowę 2027 roku. Rozszerzy ona obecny zbiór o kolejne kluczowe dane. Obejmą one m.in. obserwacje słabego soczewkowania grawitacyjnego, uzupełniające dane o silnym soczewkowaniu, jak również analizy pokazujące, jak galaktyki i gromady galaktyk wpisują się w strukturę kosmicznej sieci.

– Udostępnienie tych danych było możliwe dzięki umiejętnościom, zaangażowaniu i determinacji zespołów pracujących przy projekcie Euclid Data Space – zwraca uwagę Bruno Altieri, naukowiec ESA zajmujący się archiwizacją danych w ośrodku ESAC. 

– Platforma Euclid Data Space umożliwia użytkownikom dostęp do danych z teleskopu Euclid, ich wizualizację i przetwarzanie. Przechowywanie i udostępnianie tak ogromnych katalogów, obejmujących ponad miliard obiektów, nie było łatwym zadaniem, ale zespół sprostał temu wyzwaniu – podsumowuje.

Marek Matacz (PAP)

mat/ agt/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. Adobe Stock

    Uniwersalny szczep zarodźca malarii dla uniwersalnej szczepionki

  • 24.02.2017. EPA/ALAA BADARNEH

    Robi się za sucho dla kaktusów

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera