Historia i kultura

Krzemienna siekierka i fragment kamiennego toporka znalezione pod Biłgorajem

Siekierka krzemienna z Szarajówki - strona dolna. Fot. W. Koman/ Facebook Wojewódzki Lubelski Konserwator Zabytków
Siekierka krzemienna z Szarajówki - strona dolna. Fot. W. Koman/ Facebook Wojewódzki Lubelski Konserwator Zabytków

Dwa zabytki archeologiczne - krzemienna siekierka oraz fragment kamiennego toporka - zostały odnalezione w powiecie biłgorajskim. O odkryciach poinformował Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Oba zabytki archeologiczne były konsultowane z prof. dr. hab. Jerzym Liberą (Instytut Archeologii UMCS w Lublinie), w celu określenia ich chronologii, typologii i przynależności kulturowej - podał konserwator w mediach społecznościowych.

Siekierka krzemienna to luźne znalezisko bez lokalizacji w terenie, z Szarajówki w gm. Łukowa. Zabytek został przekazany przez mieszkańca Gliwic. "W czasie pobytu w domu rodzinnym w Chmielku, otrzymał od babci siekierkę krzemienną, aby przekazać ją do Muzeum w Biłgoraju. Siekierka – wg relacji - została znaleziona prze babcię ponad 50 lat temu, na polach wsi Szarajówka" - zrelacjonował konserwator.

Bliższe oględziny zabytku wskazały, że jest to czworościenna siekiera "wykonana z krzemienia wołyńskiego, posiadającego szarą barwę z różnymi jej odcieniami, o powierzchni już nieco spatynowanej i przybierającej odcień brązowawy, co sprawia wrażenie, że jest to krzemień pasiasty".

Siekierka krzemienna z Szarajówki - strona górna. Fot. W. Koman/ Facebook Wojewódzki Lubelski Konserwator Zabytków
Siekierka krzemienna z Szarajówki - strona górna. Fot. W. Koman/ Facebook Wojewódzki Lubelski Konserwator Zabytków

"Wszystkie powierzchnie siekiery są bardzo starannie wygładzone. Długość siekiery wynosi ok. 11 cm, jej maksymalną grubość można ocenić na 1,4 cm, natomiast szerokość łukowatego ostrza dochodzi do ok. 3,6 cm. W obrysie płaszczyznowym posiada zarys trapezowaty, w przekroju podłużnym jest lekko klinowata, a poprzecznym prostokątna" - opisał konserwator.

Jak zaznaczył, z analizy porównawczej typologii siekier wynika, że jest to narzędzie wykonane przez schyłkowo-neolityczną ludność kultury amfor kulistych, w trzeciej fazie rozwojowej tej kultury i może być datowane na połowę 3 tysiąclecia przed naszą erą, czyli na ok. 2600-2400 lat p.n.e.

Konserwator podkreślił, że znaleziska siekier kultury amfor kulistych na terenie województwa lubelskiego są bardzo rzadkie. "Generalnie pochodzą z obiektów grobowych, a niekiedy są typowymi znaleziskami luźnymi, niepowiązanymi z żadnymi obiektami. Odkrywane były przeważnie we wschodniej części naszego województwa oraz na terenie Wołynia i Podola w Ukrainie. Pojawienie się tego typu zabytków w okolicach Biłgoraja jest pewną sensacją, pozwalającą sądzić, że ludność kultury amfor kulistych penetrowała znacznie większe obszary, niż sądziliśmy dotychczas" - zwrócił uwagę.

Drugie znalezisko to fragment nietypowego toporka kamiennego z Dereźni Solskiej w gm. Biłgoraj, znaleziony przez mieszkańca gminy na własnym polu i przekazany do urzędu konserwatorskiego w Zamościu.

Toporek kamienny z Dereźni Solskiej - strona dolna. Fot. W. Koman/ Facebook Wojewódzki Lubelski Konserwator Zabytków
Toporek kamienny z Dereźni Solskiej - strona dolna. Fot. W. Koman/ Facebook Wojewódzki Lubelski Konserwator Zabytków

Zachowana długość toporka to 7,3 cm - podał konserwator. Pierwotnie toporek znacznie większy - mógł sięgać do 12-14 cm, ale został przełamany na wysokości otworu na stylisko, które prawdopodobnie znajdowało się w połowie jego długości, a ślad po pierwotnym otworze jest widoczny w miejscu przełamania.

"Maksymalna grubość i szerokość toporka to 2,5 cm, co powoduje, że jego przekrój poprzeczny jest kwadratowy, natomiast profil wzdłużny jest wrzecionowaty, wyraźnie zwężający się do ostrza, a samo ostrze jest dość wąskie, lekko wypukłe. Całość narzędzia jest starannie wygładzona. Na jego górnej powierzchni widoczny jest ponadto ślad po próbie wtórnego wykonania otworu na stylisko, poniżej miejsca przełamania" - opisał konserwator.

Analiza typologiczna toporka okazała się bardzo trudna ze względu na jego fragmentaryczne zachowanie. "Najprawdopodobniej może to być wtórnie przerabiany toporek, który należy łączyć z ludnością kultury pucharów lejkowatych, a ściślej z tzw. typem 'Y' toporków wyróżnianych w tej kulturze i datowanych na 4 lub 3 tysiąclecie przed naszą erą. Niestety, rzecz nie jest pewna, albowiem okazy o tak wąskim ostrzu wykazywane są także w inwentarzach kultur neolitycznych z południa Europy oraz w epoce brązu, a nawet w kulturze łużyckiej. Niestety, nie mamy na razie pewnych znalezisk z zespołów zwartych, aby dokonać właściwego porównania" - zrelacjonował konserwator.

Jak podkreślił, odkrycie kolejnych zabytków archeologicznych na terenie powiatu biłgorajskiego świadczy o tym, że "teren ten nie był typową pustką osadniczą w pradziejach, jak dotychczas zakładali archeolodzy, ale rozwijało się tu również osadnictwo, którego intensywność dopiero zaczynamy rozpoznawać".

Odkryte zabytki zostaną przekazane do Muzeum w Biłgoraju, po wykonaniu analiz traseologicznych.(PAP)

Nauka w Polsce

bar/ agt/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. Adobe Stock

    Premiera IV tomu monografii "Łódź poprzez wieki. Historia miasta" - w piątek

  • 18.07.2024. Prezentacja odkryć archeologicznych na miejscu bitwy pod Dubienką. Kilkadziesiąt fragmentów kul armatnich, kartaczy, pocisków karabinowych i innych zabytków znaleźli poszukiwacze na polu bitwy pod Dubienką. PAP/Wojtek Jargiło

    Lubelskie/ Archeolodzy szukają pozostałości polskich szańców na polu bitwy pod Dubienką 1792 r.

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera