Historia i kultura

Po 40 latach uczestnicy studenckiej ekspedycji do Afryki spotkali się w Żorach

Nie mieliśmy wyobraźni, kiedy zaczynaliśmy pracę nad naszą wyprawą - mówi PAP etnograf prof. Ryszard Vorbrich, jeden z uczestników Studenckiej Ekspedycji Etnograficznej Afryka 76-77. Podróż młodych badaczy sprzed 40 lat dała początek polskiej szkole empirycznej etnografii afrykańskiej.

Ekspedycja zorganizowana przez czterech studentów Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, pod opieką naukową Jacka Łapotta z Muzeum Narodowego w Szczecinie, rozpoczęła się w grudniu 1976 r. Towarzyszył im lekarz, fotoreporter oraz kierowca. Samochodem ciężarowym STAR 266A w ciągu 6 miesięcy ekspedycja pokonała 13 tys. km przemierzając Algierię, Niger, Mali, Nigerię oraz Kamerun.

Uczestnicy wyprawy wspominali swoje przeżycia w sobotę późnym wieczorem w Muzeum Miejskim w Żorach.

"Kiedy rozpoczynaliśmy pracę nad naszą wyprawą nie mieliśmy wyobraźni, a gdybyśmy wiedzieli jaki to trud nigdy byśmy się na to nie zdecydowali" - powiedział w rozmowie z PAP etnograf prof. Ryszard Vorbrich, jeden z uczestników ekspedycji sprzed 40 lat. Dla wszystkich badaczy wyjazd w grudniu 1976 r. był ich pierwszą podróżą do Afryki.

"Chcieliśmy być przez 6 miesięcy całkowicie niezależni, dlatego zabraliśmy ze sobą żywność, energię, lekarstwa, około 2 ton bagażu. Blisko 100 przedsiębiorstw pomogło nam w organizacji sprzętu. Wodę mieliśmy za darmo, a 1800 dolarów z Zarządu Głównego Socjalistycznego Związku Studentów Polskich przeznaczyliśmy wyłącznie na paliwo do samochodu" - wyjaśnił.

"Przygotowania do podróży trwały 2 lata" - zaznaczył Paweł Kostuch, ówczesny student etnografii, członek wyprawy. "To była jedyna i pierwsza ekspedycja samodzielnie zorganizowana oddolnie przez koło naukowe studentów a nie przez instytucje akademickie. Na początku było ok. 20 chętnych, zostało nas czwórka" - dodał.

"Jako jedyny znałem język francuski i przez tą podróż stałem się rzemieślnikiem etnografem" - powiedział lekarz ginekolog Andrzej Polaszewski, który również brał udział w ekspedycji. "Tłumaczyłem wszystkie wywiady badaczy. Stałem się przez to z przymusu, ale też z zamiłowania etnografem. Dwoje uczestników zachorowało na malarię, ale leki oparte na chininie, które braliśmy profilaktycznie nie zadziałały. Na szczęście nic groźnego nam się nie przydarzyło" - przyznał.

Podczas wyprawy etnolodzy przeprowadzali badania stacjonarne wśród Dogonów zamieszkujących tzw. Masyw Bandiagara w Mali oraz ludów Kirdi w Kamerunie Północnym. Ekspedycja dotarła także do Kamerunu Południowego, rejony eksplorowanego 100 lat wcześniej przez polskiego podróżnika Stefana Szolca-Rogozińskiego.

"Jako pracownik Muzeum Narodowego w Szczecinie byłem nieustannie pod presją zgromadzenia interesujących zbiorów, dlatego jednym z najważniejszych momentów było opuszczenie pierwszej wioski Dogonów" - wspominał prof. Jacek Łapott, opiekun merytoryczny podczas wyprawy.

"Kiedy rozpocząłem pakowanie zakupionych przedmiotów, stwierdziłem, że będziemy potrzebowali dodatkowych tragarzy. Było ich chyba z 13. Wtedy wiedziałem już, że jak tak dalej pójdzie to ekspedycja nie najgorzej się skończy" - powiedział. Podczas podróży przedmiotem zainteresowań było garncarstwo, kowalstwo oraz budownictwo. Równocześnie badacze tworzyli zbiór zabytków etnograficznych.

Podczas ekspedycji pozyskano kolekcję sztuki liczącą ponad 1200 egzemplarzy, która została przekazana muzeum w Szczecinie, Kaliszu i Poznaniu. Obdarowane placówki wyceniły wartość przekazanych eksponatów na ponad 1,4 mln zł, czyli dwukrotność kosztów wyprawy. Dokumentacja naukowa, która wówczas powstała to 12 tys. fotografii, kilkanaście godzin nagrań fonicznych oraz 300 m barwnej taśmy filmowej. Uczestnicy wyprawy zgromadzili wywiady, opisy oraz zdjęcia niezbędne dla ich dalszej pracy naukowej. Ekspedycja z 1976 i 1977 r. wyznaczyła także kierunke dalszych badań etnograficznych prowadzonych przez naukowców z Polski.

W spotkaniu w Muzeum Miejskim w Żorach nie wziął udziału uczestnik wyprawy, a dziś antropolog mieszkający na co dzień w Australii, Włodzimierz Żukowski oraz fotograf CAF Zbigniew Staszyszyn, który dołączył do wyprawy w marcu 1977. Tomasz Szymaniak, ówczesny student etnogarfii i uczestnik ekspedycji oraz kierowca Leon Bąbelek nie żyją.

PAP - Nauka w Polsce, Marta Zabłocka

mzb/ bos/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. Adobe Stock

    Sudan/ Archeolodzy sprawdzają, jak mieszkańcy dawnych domostw korzystali z przestrzeni

  • 18.06.2024. Przygotowanie potraw na bazie staropolskich receptur z XVII i XVIII wieku, 18 bm. w restauracji Lwia Brama we Wrocławiu. Kucharzami byli studenci i naukowcy z Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego oraz przedstawiciele Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie i Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Wśród potraw znalazły się m.in. sproszkowane perły jako dodatek do deserów czy kawa z prażonych ziemniaków. PAP/Maciej Kulczyński

    Wrocław/ Studenci przygotowywali potrawy na bazie staropolskich receptur

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera