Ppłk Zbigniew Palski, historyk w Centralnym Ośrodku Naukowej Informacji Wojskowej, zaznaczył, że według zwolenników pierwszej teorii, akcja przesiedlenia Ukraińców ze wschodnich obszarów Polski była inspirowana przez Sowietów. "Zdaniem tej grupy władze komunistyczne wzorowały się na masowych akcjach przesiedleńczych organizowanych w ZSRR. Ponadto potępiała ona wynarodowienie, jakiemu według nich poddani zostali polscy Ukraińcy" - powiedział.

"Entuzjaści drugiej teorii uważają, że Ukraińcy wcale nie byli tak słabi i mogli poważnie zagrozić integralności naszego państwa i spokojowi jego obywateli. Dlatego choć przesiedlenie było uciążliwe dla Ukraińców, były jednak złem koniecznym. Poza tym operacja była prowadzona w sposób możliwie najdogodniejszy dla przesiedlanych, którzy na miejscu otrzymywali na własność duże gospodarstwa z poniemieckimi domami oraz pomoc finansową ze strony państwa" - dodał ppłk Palski.

Zdaniem dr Czesława Partacza z Politechniki Koszalińskiej, geneza konfliktu polsko-ukraińskiego, którego jedną z konsekwencji była akcja "Wisła", wiąże się z ideą budowy niepodległego państwa ukraińskiego. "Już od XIX wieku wśród Ukraińców wzrastało dążenie do posiadania własnego państwa. Z czasem ewaluowało ono w kierunku nacjonalistycznym, z tendencją do chęci eliminacji osób innej narodowości. Po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej ukraińskie organizacje nacjonalistyczne przyłączyły się do prześladowań ludności polskiej i żydowskiej, co wywoływało nienawiść Polaków i pragnienie odwetu, którym w pewnym sensie stała się akcja +Wisła+" - zaznaczył dr Partacz.  

Prof. Ryszard Szawłowski z Uniwersytetu w Calgary podkreślił, że w świetle prawa międzynarodowego i polskiego z tamtego okresu, akcja "Wisła" nie była bezprawna. "Prawo międzynarodowe nie odnosiło się do akcji przesiedleńczych, natomiast polskie pozwalało karać winnych prób rozbicia integralności państwa polskiego i naruszania spokoju jego obywateli" - mówił prof. Szawłowski.

"Akcja +Wisła+ na pewno była trudnym przeżyciem dla przesiedlanej ludności ukraińskiej. Nawet otrzymywanie zasobnych gospodarstw w nowym miejscu nie mogło zrekompensować opuszczenia ojczystych stron, zerwania więzi rodzinnych i towarzyskich" - podsumował dr Michał Klimecki z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Akcja "Wisła" trwała od 28 kwietnia do końca lipca 1947 roku. W jej ramach Grupa Operacyjna „Wisła" przesiedlała ludność ukraińską z południowo-wschodniej Polski. W ciągu trzech miesięcy na Ziemie Zachodnie i Północne przymusowo przeniesionych zostało ponad 140 tys. Ukraińców. AKN

PAP - Nauka w Polsce

bsz