Rysie eurazjatyckie to największe dzikie kotowate występujące w Europie. W Polsce zamieszkują przede wszystkim Karpaty oraz rozległe lasy wschodniej części kraju. Obecnie, dzięki projektom reintrodukcji, odradzają się także na zachód od Wisły. Kluczowym czynnikiem wpływającym na populacje rysi jest liczba młodych rodzonych przez samice oraz przeżywalność kociąt. Ocena tych parametrów jest jednak niezmiernie trudna, ponieważ drapieżniki te użytkują rozległe areały osobnicze i prowadzą skryty tryb życia.

Aby przyjrzeć się bliżej wpływowi wieku samic na ich rozród, eksperci z międzynarodowej sieci badawczej Eurolynx przeanalizowali dane zebrane w latach 1987–2025. Badanie objęło 173 samic rysi o znanym wieku z populacji zamieszkujących Europę i Azję Zachodnią. W projekcie wzięli udział także naukowcy z polskich instytucji – Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Szczecińskiego, Stowarzyszenia dla Natury „Wilk” oraz Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego. Wyniki analiz ukazały się właśnie w czasopiśmie „Biology Letters”.

W trakcie projektu wykazano, że prawdopodobieństwo rozrodu było najniższe u młodych samic, wzrastało wraz z wiekiem, a następnie ponownie malało u starszych kotek. Ten wzór przypomina wzorce płodności u innych ssaków mięsożernych, takich jak rosomak i niedźwiedź brunatny, i jest zgodny z ogólną teorią cyklu życiowego. Niższe prawdopodobieństwo rozrodu u młodszych i starszych samic odzwierciedla ograniczenia fizjologiczne. Dodatkowym czynnikiem jest także brak doświadczenia w zdobywaniu pokarmu i odnajdywaniu partnerów u młodych samic. Prawdopodobieństwo rozrodu osiągało szczyt w połowie życia (około 5–10 lat). Co ciekawe, na północy Europy następował on później niż na południu kontynentu. Ta tendencja może sugerować negatywny wpływ trudniejszych warunków środowiskowych (np. niskich temperatur i ograniczonych zasobów pokarmowych) na fizjologię rozrodu - podkreślili w materiale prasowym współautorzy publikacji.

Średnia wielkość miotu u kotek zamieszkujących środkową i południową Europę wynosiła dwa młode i nie była związana z wiekiem samic. Inaczej było na północy kontynentu. Tu samice w sile wieku także rodziły średnio dwa kocięta, ale kotki starsze - już tylko jedno. Wiek kotek miał duży wpływ na przeżywalność kociąt. Parametr ten był najniższy u potomstwa samic najmłodszych, charakteryzujących się mniejszym doświadczeniem w zdobywaniu pokarmu i opiece nad potomstwem, a także u samic najstarszych, które ze względu na pogarszającą się sprawność nie polowały już tak skutecznie.

„To pierwszy tak wielkoskalowy projekt, który pokazał jednoczesny wpływ wieku samic i czynników środowiskowych na parametry rozrodu rysi eurazjatyckich – podkreśla współautorka publikacji, dr hab. Sabina Nowak, prof. UW i prezeska Stowarzyszenia dla Natury „Wilk”, cytowana w informacji prasowej. – Nie byłoby to możliwe bez wieloletnich badań wykorzystujących telemetrię oraz współpracy ekspertów z instytucji naukowych i przyrodniczych organizacji pozarządowych”.

Badania były współfinansowane z grantu NCN.

Nauka w Polsce

zan/ agt/