Po raz drugi w Polsce odbywa się krajowa inwentaryzacja wilków. Jej ostateczne wyniki znane będą pod koniec roku - pisze w lipcowym numerze magazynu Świat Nauki http://www.swiatnauki.pl/ Sabina Nowak, prezes Stowarzyszenia dla Natury WILK http://www.wolf.most.org.pl/

Polska jest jednym z najistotniejszych korytarzy w Europie, którym drapieżniki te docierają z krajów Europy Wschodniej - największej ostoi drapieżnika na kontynencie, do Zachodniej, gdzie gatunek ten prawie wytępiono.

OKOŁO PÓŁ TYSIĄCA WILKÓW

Pierwsza inwentaryzacja wilków w polskich nadleśnictwach i parkach narodowych została przeprowadzona w 2001 roku przez służby leśne Lasów Państwowych http://www.lp.gov.pl/ pracowników parków narodowych, Zakładu Badania Ssaków PAN http://bison.zbs.bialowieza.pl/ i Stowarzyszenia dla Natury WILK.

Wynika z niej, że na terenie Polski występuje około 550 wilków żyjących w ponad 100 watahach.

Najwięcej wilków żyje w Karpatach - od Bieszczad po Beskid Śląski oraz na Pogórzu Karpackim.

Drugim obszarem występowania wilków, są, jak pisze autorka, lasy i doliny rzeczne północno-wschodniej Polski - Puszcza Białowieska, Knyszyńska, Augustowska, Borecka, Piska, Romnicka, lasy Napiwodzko-Ramuckie, Dolina Biebrzy, Bugu i Narwi.

Trzecim ważnym rejonem ich bytowania jest Roztocze.

Nieliczne watahy i kilka wędrujących osobników znaleziono w zachodniej Polsce.

PROBLEM - FRAGMENTARYZACJA LASÓW

Inwentaryzacja wykazała, że dużym problemem w rozwoju populacji wilka jest fragmentaryzacja lasów i postępująca ich izolacja, wynikająca z rozwoju gospodarczego i zurbanizowania kraju.

Jak pisze Sabina Nowak, żaden obszar, oprócz Karpat, nie jest dostatecznie duży dla właściwego funkcjonowania watah.

Podstawowym warunkiem przetrwania wilków jest kontakt z populacjami żyjącymi w sąsiednich lasach.

Tymczasem, jak zaznacza autorka, zagrożeniem okazuje się rozbudowa infrastruktury drogowej.

Zwierzęta nie są w stanie przekroczyć wysokich ogrodzeń dróg. W konsekwencji izolacja prowadzi m.in. do zmniejszenia zmienności genetycznej populacji i spadku jej odporności.

Szansą na złagodzenie skutków budowy dróg jest tworzenie między przecinanymi fragmentami lasów i w miejscach krzyżowania się dróg ze szlakami komunikacyjnymi przejść dla zwierząt.

ŻYCIE W WATAHACH

Sabina Nowak przytacza także wyniki badań, które prowadzono w Puszczy Białowieskiej, Bieszczadach, Beskidzie Śląskim i Żywieckim, a wyrywkowo również na obszarach wschodniej Polski i w Karpatach.

Wynika z nich, że około 95 proc. polskich wilków żyje w watahach, a jedynie kilka procent to samotne wilki, zwykle młode, szukające siedlisk.

Jedna wataha zajmuje terytoria o powierzchni średnio 250 km2 na nizinach i 150 km2 w górach.

Wilcza grupa liczy przeciętnie cztery-pięć osobników oraz szczenięta. Młode rodzą się zwykle na przełomie kwietnia i maja. Z powodu niekorzystnych warunków atmosferycznych i braków w pożywieniu do zimy dożywa zwykle połowa szczeniąt.

Podstawą diety wilków są dzikie zwierzęta kopytne, jelenie, sarny, dziki. Drapieżniki polują także na zające, lisy i borsuki, a okazjonalnie - na zwierzęta gospodarskie.

Tylko niektóre watahy wykorzystują dostęp do niechronionych owiec, czy bydła.

Nowak przytacza wyniki projektu ochrony zwierząt gospodarskich realizowanego w Beskidzie Śląskim i Żywieckim.

Okazuje się, że straty w zagrożonych gospodarstwach można wyeliminować za pomocą np. wprowadzenia do stad owczarków podhalańskich, fladrowania i lepszego nadzoru.

SZANSA - NATURA 2000

Szansą na uzyskanie środków unijnych na ochronę siedlisk drapieżników jest Europejska Sieć Obszarów Chronionych Natura 2000 http://europa.eu.int/comm/environment/nature/ - przypomina autorka artykułu.

Wilk jest jednym z kluczowych gatunków dla wyboru najistotniejszych dla ochrony siedlisk, w obrębie których zalecane jest np. utrzymanie dotychczasowych form gospodarowania sprzyjających przetrwaniu populacji, a także udrażnianie korytarzy migracyjnych łączących siedliska zwierząt.

Jednak, jak zaznacza autorka, polski rząd przedstawił jedynie kilkanaście z obszarów z zaproponowanych przez polskich przyrodników.

Najważniejsze wśród nich to Bieszczady, Puszcza Białowieska, Dolina Biebrzy, Dolina Górnej Narwi, Puszcza Romnicka, Ostoja Magurska i Tatry.

Autorka przytacza inne ważne obszary występowania wilków w Polsce, jak Ostoja Augustowska, Knyszyńska, Lasy Sobiborskie, Beskid Żywiecki i Śląski.

Bytuje tam około 45 proc. polskich wilków, a jednak obszary te nie zostały zaproponowane do zatwierdzenia przez Unię Europejską.

* Nauka w Polsce - Bogusława Szumiec-Presch *

2 sierpnia 2004