Szczepionkę przeciwko HPV opracowali głównie naukowcy z USA i Australii. Przełomowe badania wykonali Ian Frazer z Uniwersytetu Queensland w Australii oraz Jian Zhou, pracujący w tym kraju chiński naukowiec. To ich zasługą było opracowanie użytych w szczepionce technologii cząstek wirusopodobnych.

Obaj specjaliści wykorzystali odkrycie niemieckiego wirusologa prof. Haralda zur Hausena, który udowodnił, że wirus HPV sprzyja rozwojowi raka szyjki macicy, za co w 2008 r. otrzymał Nagrodę Nobla. Badania nad szczepionką w tym samym czasie prowadzili także naukowcy amerykańscy z: Georgetown University Medical Center, University of Rochester oraz Narodowego Instytutu Raka (NCI).

Szczepionkę przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) zaczęto stosować w 2007 r. Najpierw zarekomendowano ją do użycia u dziewczynek w wieku 11-12 lat (w USA), przed rozpoczęciem współżycia seksualnego. Dwa lata później, w 2009 r. w Stanach Zjednoczonych zalecono, żeby była ona podawana także chłopcom. Podobnie postąpiły inne kraje. W 2011 r. Szczepionkę tę stosowano już w ponad 120 krajach.

W szczepieniach przeciwko HPV najbardziej zaawansowana jest Australia. Była ona pierwszym krajem, który w 2007 r. wprowadził narodowy program szczepień i profilaktyki raka szyjki macicy. W 2013 r. objęto nim także chłopców.

Z danych Australian Instiutute of Health and Welfare wynika, że dzięki tym szczepieniom, jak i badaniem przesiewowym z wykorzystaniem cytologii oraz wykrywania zakażenia wirusem HPV, w Australii dwukrotnie zmniejszono zachorowalność na raka szyjki macicy w porównaniu do 1982 r. W 2021 r. po raz pierwszy nie wykryto ani jednego przypadku raka szyjki macicy u kobiet do 25. roku życia. A zatem tych, które zaszczepiono w przeszłości.

„Nie dotyczy to jeszcze wszystkich kobiet bez względu na wiek, ale pokazuje, że eliminacja ta jest realizowana” – oświadczyła w wypowiedzi dla stacji CNN prof. Karen Canfell, epidemiolog onkologiczny z University of Sydney.

Australia zamierza wyeliminować zachorowania na raka szyjki macicy do 2035 r. Nie oznacza to jednak, że po tym okresie żadna Australijka nie zachoruje już na ten nowotwór. Program eliminacji raka szyjki macicy zakłada, że po 2035 r. będą wykrywanych nie więcej niż cztery przypadki na 100 tys. kobiet. Na razie raka szyjki macicy wykrywa się tam u ponad sześciu kobiet na 100 tys.

Podobne plany ma Wielka Brytania. Tamtejszy program przewiduje podobną eliminację raka szyjki macicy do 2040 r. Prof. Canfell zaznaczyła, że jest to nowe podejście do walki z rakiem. Chodzi nie tylko o to, by skutecznie leczyć chorobę nowotworową, lecz żeby w ogóle do niej nie dochodziło.

Podobne zamierzenia są w przypadku raka płuca. Eksperci chcą wyeliminować ten nowotwór dzięki upowszechnieniu niepalenia tytoniu. W tym zakresie również przoduje m.in. Australia.

W Polsce dostępne są bezpłatne szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego HPV dla dzieci w wieku 9-14 lat (w ramach powszechnego programu szczepień). Są one realizowane również w szkołach, które uczestniczą w programie - wystarczy, że rodzic zgłosi do szczepienia swoje dziecko.

Oferowane są u nas dwie dawki szczepionki. Największa ich skuteczność jest wtedy, gdy zostaną podane przed rozpoczęciem współżycia seksualnego. Dlatego szczepienia te zalecane są u dziewcząt i chłopców od dziewiątego do czternastego roku życia. Zaszczepić można też starszych nastolatków w wieku co najmniej 15 lat, wtedy jednak zaleca się podanie trzech dawek tego preparatu.

Zbigniew Wojtasiński (PAP)

zbw/ agt/