Diatomit to porowata skała osadowa wykorzystywana m.in. jako materiał filtracyjny, sorbent substancji ropopochodnych oraz składnik materiałów budowlanych i izolacyjnych.

Jak poinformowała uczelnia na swoich stronach internetowych, współpraca badaczy ze spółką Górtech pozwoliła polskiemu diatomitowi odzyskiwać rynek, na którym wcześniej dominowały surowce importowane m.in. z USA, Danii i Niemiec.

„Choć mamy w kraju kopalnię diatomitu, przez lata zakład nie był w stanie w pełni sprostać wymaganiom rynku, szczególnie w zakresie technologii mielenia, kalcynacji (czyli kontrolowanego wypalania surowca - PAP) oraz dalszej obróbki materiału” – powiedział prof. Michał Łach z Politechniki Krakowskiej, cytowany na stronach uczelni.

Jak wyjaśnił, sytuację zmieniły wspólne badania uczelni i przedsiębiorstwa realizowane w ramach projektu „Opracowanie i demonstracja technologii wytwarzania wysoko efektywnych sorbentów na bazie diatomitu oraz wypełniaczy diatomitowych”. Prace badaczy umożliwiły kopalni wdrożenie nowej technologii produkcji, usprawnienie procesu wypalania surowca oraz opracowanie trzech nowych produktów.

Pierwszym z nich jest wysokoefektywny sorbent do usuwania substancji ropopochodnych z gleb, wód i powierzchni przemysłowych. Jak podkreślił prof. Łach, jego chłonność przekracza 100 proc. masy własnej, a pochłonięte substancje są trwale wiązane bez wtórnego uwalniania. Z rozwiązania korzystają już m.in. stacje paliw, ORLEN, PKP Polskie Linie Kolejowe i KGHM Polska Miedź.

Drugą innowacją jest dodatek do farb, lakierów oraz rolnictwa, który zwiększa trwałość powłok, odporność na ścieranie i korozję, a także poprawia retencję wody w glebie.

Trzecie rozwiązanie to dodatek diatomitowy do materiałów geopolimerowych i budowlanych, wspierający rozwój niskoemisyjnego budownictwa.

Naukowcy opracowali także instalację do wypalania diatomitu z odzyskiem ciepła, co pozwala ograniczyć zużycie energii i koszty produkcji.

„To dobry przykład, jak nauka może wspierać biznes wydobywczy. Podważamy stereotypowe myślenie o kopalni jako miejscu rzadko kojarzonym z ochroną środowiska i niskimi kosztami eksploatacji” – podkreślił dr hab. Janusz Mikuła, prof. PK, dziekan Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki Politechniki Krakowskiej, cytowany w informacji uczelni.

Prezes Górtechu Krzysztof Smoroń zaznaczył, że nowa instalacja obniża koszty operacyjne, zwiększa efektywność produkcji oraz poprawia ślad środowiskowy technologii.

Wdrożenie rozwiązań było możliwe także dzięki inwestycjom w infrastrukturę – zakupiono m.in. granulatory, przesiewacze, urządzenia do obróbki surowca oraz wybudowano nową halę produkcyjną.

„Współpraca z uczelnią pozwoliła spółce rozwinąć produkcję, uruchomić usługi granulacji, homogenizacji i kalcynacji oraz wejść do nowych branż. – Przychody firmy w latach 2023–2025 wzrosły o 65 proc.” – podkreślił prezes Górtechu.

Badacze rozwijają także wykorzystanie diatomitu w niskoemisyjnym budownictwie. W projekcie GEOSUMAT analizowali wykorzystanie diatomitu i odpadów przemysłowych w ekologicznych materiałach budowlanych. Efektem były kompozyty geopolimerowe wdrożone pilotażowo m.in. jako okładziny ścienne do wnętrz.

„Doświadczenia z Jawornika pokazują, że innowacje i transfer wiedzy mogą skutecznie przywracać konkurencyjność krajowych surowców oraz modernizować tradycyjny przemysł wydobywczy” – ocenił prof. Łach.

Nauka w Polsce

wl/ agt/