Przez pięć minut czujnik temperatury PASCO miał pozostać możliwie chłodny, choć jego osłona stykała się z wrzącą wodą. Takie zadanie otrzymali uczestnicy pierwszej kolejki ligi Szkolnej Ligi Inżyniersko-Fizycznej (SzLIF), rozegranej 16 października w Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza w Piastowie. Do dyspozycji mieli dziesięć materiałów: trzy rodzaje folii, taśmę pakową, filc, ogórek, balony, ryż, sól i watę bawełnianą. Mogli wybrać najwyżej pięć.

Najskuteczniejsza okazała się konstrukcja drużyny Małachowianki z Płocka: ogórek owinięty watą i umieszczony w balonie. Już wetknięcie sondy w miąższ obniżyło jej temperaturę do około 20°C. Podczas pięciominutowej próby wskazanie wzrosło zaledwie o około jeden stopień. Kolejne miejsca zajęli Paryscy Inżynierowie z Warszawy i gospodarze, Legion Mickiewicza.

Za tym wynikiem kryje się kilka zjawisk. Bogaty w wodę miąższ ma dużą pojemność cieplną, więc do podniesienia jego temperatury potrzeba znacznej ilości energii. Wata ograniczała przepływ ciepła, a balon chronił ją przed zamoczeniem. Znaczenie mogły mieć zatem zarówno właściwości izolacyjne osłony, jak i zdolność jej wnętrza do pochłaniania ciepła oraz początkowa temperatura ogórka.

Zadanie wymagało połączenia wiedzy o zjawiskach z oceną właściwości materiałów i intuicją. Sama grubość osłony nie przesądzała o skuteczności. Liczyły się również szczelność, wilgoć i sposób ułożenia warstw. Uczestnicy znali wcześniej tylko ogólną tematykę zadania. Na miejscu musieli dostosować pomysł do dostępnych materiałów, wykonać konstrukcję i poddać ją próbie. Wynik wskazywał czujnik, a działanie osłon obserwowali rywale, trenerzy i publiczność. Wśród widzów byli uczniowie miejscowego liceum, przedstawiciele lokalnych mediów oraz kibice z Góry Kalwarii.

SzLIF to sezonowy konkurs zespołowy, organizowany po raz pierwszy przez Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Fizycznego. Partnerem przedsięwzięcia jest Wydział Fizyki Politechniki Warszawskiej, a szkoły goszczą kolejne spotkania. W sezonie 2026/2027 rywalizuje siedem drużyn, każda złożona z pięciorga uczniów i nauczyciela-trenera. Oprócz zdobywców podium pierwszej kolejki są to: Grupa Sowina z Warszawy, BemTechLab z Milanówka, Budowlańcy z Góry Kalwarii i Kurki z Gostynina. Zaplanowano sześć kolejek oraz finał w czerwcu 2027 roku na Wydziale Fizyki PW.

Zespoły mają ograniczony czas na przygotowanie rozwiązania. Muszą podzielić zadania, uzgodnić pomysł i samodzielnie podejmować decyzje — podczas pracy trener nie może im doradzać. Publiczna próba sprawdza skuteczność konstrukcji, a kolejne spotkania dają okazję do wykorzystania zdobytych doświadczeń.

Po zmaganiach przychodzi czas na pytanie: „Co na to fizyka?”. W Piastowie wykład pod tym tytułem wygłosił dr inż. Konrad Wiśniewski z Wydziału Fizyki PW. Omówił mechanizmy przepływu ciepła i przeanalizował zadanie za pomocą równań. Matematyczny opis pomagał w ten sposób zrozumieć to, co uczniowie chwilę wcześniej zbudowali i zaobserwowali.

„Chcemy, żeby uczniowie doświadczyli fizyki jako fascynującego świata zjawisk i wyzwań. Najpierw pojawia się problem, potem pomysł, konstrukcja i pomiar. Równania pomagają zrozumieć wynik i poprawić rozwiązanie. Tak właśnie rodzi się myślenie inżynierskie” - mówi dr inż. Krzysztof Petelczyc, przewodniczący Oddziału Warszawskiego PTF, współtwórca ligi.

Współpraca towarzystwa naukowego, uczelni i szkół ma również przybliżać młodzieży studia techniczne. Kontakt z fizykami z PW pokazuje, jak wiedza o cieple, ruchu czy elektryczności przekłada się na projektowanie urządzeń. Szkoły wnoszą doświadczenie nauczycieli i zaangażowanie uczniów, uczelnia - zaplecze naukowe, a PTF łączy te środowiska. Wspólne rozwiązywanie problemów ma rozbudzać zainteresowanie fizyką i pokazywać jej rolę w pracy inżyniera.

Partnerem pierwszej kolejki była firma Image Solutions, dystrybutor PASCO, która ufundowała czujnik dla zwycięskiej szkoły. Patronat nad sezonem objęli Marszałek Województwa Mazowieckiego, Mazowiecki Kurator Oświaty, Rektor PW i Urząd Patentowy RP. Następna kolejka odbędzie się 20 listopada w LXXXI LO w Warszawie, szkole aktualnych wiceliderów.

Nauka w Polsce

kmp/ agt/