Prof. Ferlaino jest badaczką Uniwersytetu w Innsbrucku, specjalizuje się w fizyce kwantowej. wspierającą m.in. kobiety w tej dziedzinie. W 2025 r. została Austriackim Naukowcem Roku za osiągnięcia badawcze, ale również za umiejętność popularyzowania fizyki kwantowej i nawiązywania dialogu ze społeczeństwem. Rok wcześniej otrzymała tytuł Austriaczki Roku 2024 w kategorii nauka i badania.

- W dzisiejszych czasach naukowcy mają wręcz obowiązek wyjaśniać w zrozumiały sposób, czym zajmuje się nauka, dlaczego jest ważna i na czym polega metodologia naukowa. To nasza odpowiedzialność – powiedziała PAP prof. Francesca Ferlaino.

Jak zauważyła badaczka, opinia publiczna chciałaby od naukowców otrzymywać jasne, jednoznaczne komunikaty dotyczące ich ustaleń. Proste rozróżnienia: coś jest dobre albo złe, coś działa albo nie działa. To binarny sposób myślenia, który ludzie wykształcili przez lata. Tymczasem nauka taka nie jest.

- W wielu kwestiach jako naukowcy nie możemy udzielić absolutnie pewnych odpowiedzi. Dlatego mówiąc o nauce, musimy wyjaśniać nie tylko same odkrycia, lecz także metodologię – opisała.

Opublikowane niedawno obszerne badania przeglądowe potwierdzają, że odbiorcom warto nakreślić prawdopodobieństwo powodzenia danej hipotezy lub wyjaśnić, jaki jest najbardziej prawdopodobny scenariusz wydarzeń. Takiej argumentacji ufają bardziej, niż gdy przedstawi się im definitywne stwierdzenia.

- Może się to wydawać nieco sprzeczne z intuicją, ale sama jestem bardzo nieufna wobec absolutnych, jednoznacznych komunikatów. Jako naukowcy powinniśmy pokazywać wartość niepewności. Dla nas nie oznacza ona: nie mam pojęcia, niczego nie wiem. Wręcz przeciwnie, to właśnie niepewność sprawia, że nasze twierdzenia są wiarygodne – stwierdziła badaczka.

Niepewność, jak wyjaśniła, oznacza raczej określony zakres skuteczności, wyznaczony na podstawie wieloletnich badań i sprawdzonych modeli.

- Jeszcze 15 lat temu fizyka kwantowa właściwie nikogo nie interesowała. Była dziedziną zamkniętą w laboratoriach, bardzo teoretyczną i abstrakcyjną. Dziś znajduje się w centrum uwagi, ponieważ potencjalne zastosowania fizyki kwantowej mogą być ogromne i otworzyć zupełnie nowe możliwości rozwoju technologii. Właśnie teraz jesteśmy w samym środku procesu, w którym trzeba jasno określić, co technologie kwantowe rzeczywiście mogą nam zaoferować, a jednocześnie nie sugerować, że wszystko jest możliwe - zaznaczyła.

Nie chodzi jednak tylko o to, by nie składać nadmiernych obietnic. Ważne jest również, by wyjaśniać, na jakim etapie jest nauka: co naukowcy już potrafią w danej dziedzinie, nad czym pracują z myślą o przyszłości i jakie mają wizje rozwoju.

Zdaniem prof. Ferlaino mówiąc o nauce, badacze powinni również pamiętać, by nie wywoływać u odbiorców wrażenia, że nauka jest zbyt skomplikowana. Słuchacze być może nigdy nie zostaną fizykami kwantowymi, ale mogą zyskać wyczucie tego, jak działa nauka i jak należy ją rozumieć.

- W przypadku moich badań bardzo dobrze sprawdzają się obrazy i analogie. Nawet jeśli ktoś nie zrozumie głębszego, technicznego znaczenia danego zagadnienia, nie jest to aż tak istotne. Dzięki analogiom, obrazom i przykładom każdy może wyrobić sobie pewne wyobrażenie, a nawet intuicyjnie poczuć, na czym polega na przykład fizyka kwantowa – opisała w rozmowie z PAP.

Jak wyjaśniła, Austria, gdzie pracuje, jest pewnym wyjątkiem, bo tutaj mówienie o fizyce kwantowej jest bardzo wdzięczne i wręcz naturalne.  

- Jeśli jadę taksówką, to całkiem prawdopodobne, że kierowca będzie znał zaawansowane koncepcje fizyczne. Albo że porozmawiam z nim o tzw. kocie Schroedingera. Austriacy są zainteresowani fizyką kwantową, ponieważ jest ona mocno zakorzeniona w tradycji i historii tego kraju, wielu ojców założycieli fizyki kwantowej pochodziło właśnie z Austrii (m.in. właśnie Schroedinger)  – powiedziała rozmówczyni PAP.

Mówiąc o nauce, jak zauważyła, trzeba pamiętać o tym, że ludzkie zaufanie jest warunkowe. Z natury łatwiej ufamy temu, co jest dla nas wygodne. Znacznie większym wyzwaniem jest zaufanie czemuś, co utrudnia nam życie. W takich sytuacjach jako ludzie mamy tendencję do nieufności albo po prostu ignorowania danych.

Taką tendencję widać dobrze, gdy mówi się o zmaganiach ze zmianami klimatycznymi. Ta walka wymaga zmiany również naszego stylu życia, np. rzadszego korzystania z samochodu.

- Jako fizycy mamy tendencję do myślenia, że każde wyzwanie jest nową szansą. Być może zamiast przedstawiać jakieś odkrycie jako coś, co zmusza nas do opuszczenia strefy komfortu, powinniśmy pokazywać, jak piękna może być rzeczywistość, która się dzięki temu przed nami otwiera. Myślę, że ludzi motywuje pozytywny przekaz. Coś, co daje energię i nadzieję, że jutro może być lepsze, a nie komunikaty w rodzaju: musicie coś zrobić, bo inaczej będzie jeszcze gorzej. Warto również to brać pod uwagę, gdy komunikujemy naukę – zauważyła badaczka.

Prof. Ferlaino, laureatka kilku grantów European Research Council, była jedną z prelegentek European Research and Innovation Days 2026, które odbyły się w Brukseli.

Ewelina Krajczyńska-Wujec (PAP)

ekr/ bar/