Pierwszy pomiar asymetrii w wybranym rozpadzie mezonów Bs0 (mezon B dziwny neutralny) nie wykazał różnicy między materią a antymaterią. Wynik międzynarodowego zespołu LHCb nie rozwiązuje kosmicznej zagadki, ale wyklucza, by w tym procesie krył się duży, łatwy do zauważenia efekt nowej fizyki.
Na pierwszy rzut oka brak odkrycia nie brzmi jak ważna wiadomość. W fizyce bywa jednak odwrotnie: dobrze wykonany pomiar, który nie wykazał spodziewanej sensacji, mówi badaczom, gdzie nie należy już szukać odpowiedzi.
Punktem wyjścia jest jedna z największych zagadek kosmologii. We wczesnym Wszechświecie materia i antymateria powinny powstawać niemal parami. Gdy cząstka spotyka swoją antycząstkę, obie mogą zniknąć, zamieniając się w energię. Taki proces nazywamy anihilacją. Gdyby oba rodzaje materii zachowywały się zawsze identycznie, trudno byłoby wyjaśnić, dlaczego po wielu takich zderzeniach pozostało dość materii, aby powstały galaktyki, planety i ludzie.
Fizycy wiedzą już, że podobieństwo materii i antymaterii nie jest doskonałe. Sprawdzają je m.in. porównując prawdopodobieństwa odpowiadających sobie procesów: rozpadu cząstki oraz rozpadu jej antycząstki na odpowiednie antycząstki. Gdy symetria CP jest zachowana, oba procesy powinny zachodzić równie często. Jeżeli jeden występuje częściej, mówimy o łamaniu tej symetrii. Litera C oznacza zamianę cząstek na antycząstki, a P – lustrzane odwrócenie układu w przestrzeni. Znane różnice prawdopodobieństw są jednak za małe, aby wyjaśnić przewagę materii we Wszechświecie.
Zespół eksperymentu LHCb przy Wielkim Zderzaczu Hadronów zbadał nietrwałe cząstki zwane mezonami Bs0. Są one zbudowane z kwarka i antykwarka, a po około bilionowej części sekundy rozpadają się na lżejsze cząstki. Badacze porównali, jak często zachodzi wybrany rozpad mezonu i odpowiadający mu rozpad antymezonu. Model Standardowy, czyli obecna podstawowa teoria cząstek, przewiduje tu praktycznie remis. Wyraźna różnica byłaby więc mocną wskazówką, że do rozpadu wtrąca się nieznane zjawisko.
Wybór nie był przypadkowy. Teoria nieco rozmija się z doświadczeniem w przewidywaniu częstości niektórych rozpadów mezonów zawierających kwark piękny. Jednym z możliwych wyjaśnień jest niedokładność obliczeń, innym – nieznana fizyka. Nowy pomiar sprawdzał, czy ta druga możliwość pozostawia ślad w postaci różnicy między materią a antymaterią.
Mezon Bs0 i jego antycząstka nie są całkowicie odrębnymi układami. To dwa stany tego samego obojętnego układu kwantowego, które mogą być ze sobą mieszane przez oddziaływanie słabe. Powstały mezon zachowuje się jak połączenie dwóch fal kwantowych ewoluujących w nieco innym tempie. Wskutek ich nakładania się okresowo zmienia się prawdopodobieństwo, że cząstka rozpadnie się jako Bs0 albo jako jego antycząstka. Tempo tych oscylacji odpowiada kilku bilionom pełnych cykli na sekundę, dlatego nawet w ciągu niezwykle krótkiego życia mezon może kilkakrotnie zmienić swoją kwantową tożsamość.
Stan mezonu w chwili rozpadu można rozpoznać po jego produktach. Bs0 rozpada się w badanym procesie na mezon Ds(-) i dodatnio naładowany pion, natomiast jego antycząstka – na Ds(+) i pion ujemny. Fizycy porównali, jak często występują oba zestawy produktów. Powstające cząstki są naładowane i zakrzywiają w polu magnetycznym detektora w przeciwne strony. Aparatura może jednak rejestrować oba rozpady z nieco różną skutecznością, tworząc pozorną asymetrię. Aby oddzielić ją od rzeczywistej różnicy między materią a antymaterią, badacze wykorzystali próbki kalibracyjne, symulacje oraz pomiary wykonywane przy obu kierunkach pola magnetycznego.
W pracach nad analizą uczestniczyli naukowcy z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie. „Musieliśmy się upewnić, że jakakolwiek asymetria zauważona w danych (…) nie będzie efektem działania samego detektora” – podkreśla dr inż. Agnieszka Dziurda z IFJ PAN.
Ostatecznie zmierzona asymetria wyniosła minus 1,4 przypadku na tysiąc, przy niepewności sięgającej około sześciu przypadków na tysiąc. Jest więc za mała, by uznać ją za rzeczywisty efekt. Wynik zgadza się z Modelem Standardowym i wyklucza w tym rozpadzie ogólne scenariusze nowej fizyki, które powodowałyby asymetrię ponad 2 proc. Dopiero większe zbiory danych z udoskonalonego detektora LHCb pozwolą wiarygodnie szukać subtelniejszych różnic.
Poza IFJ PAN w publikacji współpracy LHCb afiliowane są również Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Narodowe Centrum Badań Jądrowych oraz Politechnika Krakowska, której badacze są powiązani z IFJ PAN. Wyniki ukazały się w czasopiśmie „Physical Review Letters”. (PAP)
kmp/ bar/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.