Przy patrzeniu z bliska wnętrze soczewki oka odkształca się nierównomiernie: jej jądro grubieje, a sąsiednie strefy stają się cieńsze. Zespół z polskich ośrodków zmierzył te zmiany u 60 osób. Wyniki pomagają zrozumieć ustawianie ostrości i mogą wesprzeć badania nad jego osłabieniem wraz z wiekiem.
Przeniesienie wzroku z widoku za oknem na tekst w telefonie trwa chwilę. W tym czasie oko musi zmienić sposób skupiania światła, aby litery utworzyły ostry obraz na siatkówce. Umożliwia to akomodacja, czyli dostosowanie zdolności skupiającej oka do odległości oglądanego przedmiotu.
Kluczową rolę odgrywa przezroczysta soczewka umieszczona tuż za źrenicą. Gdy patrzymy z bliska, skurcz mięśnia rzęskowego zmniejsza napięcie włókien, na których jest zawieszona. Soczewka staje się grubsza i bardziej wypukła, dzięki czemu silniej skupia światło. Ten ogólny mechanizm jest dobrze znany. Trudniej było jednak ustalić, jak podczas takiej zmiany odkształcają się poszczególne części jej wnętrza.
Soczewka nie jest bowiem jednolitą bryłką przezroczystego materiału. Ma centralną część nazywaną jądrem oraz otaczającą ją korę. Różnice w rozmieszczeniu białek i wody sprawiają, że jej wnętrze nie wszędzie jednakowo załamuje i rozprasza światło. W obrazach optycznych widać dzięki temu jaśniejsze i ciemniejsze strefy, które pomagają śledzić wewnętrzną budowę soczewki.
Przyjrzał się im zespół z udziałem Keerthany Soman i Ireneusza Grulkowskiego z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W badaniach uczestniczyli także naukowcy z Politechniki Gdańskiej oraz Instytutu Chemii Fizycznej PAN i Międzynarodowego Centrum Badań Oka ICTER w Warszawie. Wyniki opublikowano w „Eye and Vision” (doi: 10.1186/s40662-026-00517-w).
Badacze wykorzystali optyczną tomografię koherentną, w skrócie OCT. Metoda tworzy przekroje wnętrza oka na podstawie światła rozproszonego w jego strukturach. Zastosowany system miał zasięg pozwalający objąć całą długość oka, a jednocześnie rozróżnić subtelne strefy wewnątrz soczewki.
Zbadano po jednym oku 60 dorosłych osób, których średni wiek wynosił 26 lat. Uczestnicy nie mieli objawów starczowzroczności. Patrzyli na cel przez układ optyczny zmieniający wymagany wysiłek akomodacji, tak jak przy przenoszeniu wzroku na coraz bliższe przedmioty. Wykonano pomiary dla czterech ustawień.
W analizie pomogło uczenie maszynowe. Algorytm wyznaczał granice głównych struktur oka, a poszczególne strefy wewnątrz kory oznaczano ręcznie. Trzeba było również skorygować zniekształcenia obrazu: światło użyte do pomiaru samo ulega przecież załamaniu w badanym oku.
Największe zmiany zachodziły w jądrze soczewki oraz w bezpośrednio sąsiadujących z nim strefach kory, oznaczanych jako C4. Jądro grubiało, natomiast te strefy stawały się cieńsze. Przy największym zastosowanym wysiłku akomodacji grubość jądra rosła średnio o około 10 proc., a grubość stref C4 malała o około 22–25 proc. Grubość całej soczewki zwiększała się o niespełna 4 proc. Zewnętrzne strefy kory zmieniały się znacznie słabiej.
Samo zmierzenie całej soczewki nie pokazuje więc skali zachodzących w niej odkształceń. Stosunkowo niewielkiej zmianie zewnętrznych wymiarów towarzyszą znacznie większe zmiany grubości jej wewnętrznych stref. Taki obraz powinny uwzględniać modele opisujące mechanikę i optykę oka.
Wyniki mogą pomóc w badaniach starczowzroczności, czyli związanego z wiekiem osłabienia akomodacji, przez które czytanie z bliska staje się trudniejsze. Obecna praca opisuje jednak oczy bez jej objawów. Dostarcza punktu odniesienia do przyszłych porównań: pozwoli sprawdzać, które części soczewki z wiekiem tracą zdolność odkształcania się i jak zmienia to działanie całego układu. (PAP)
Nauka w Polsce
kmp/ agt/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.