Raport „Nauka w Polsce” to cykliczny monitoring stanu nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce. Na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego przygotowuje go Ośrodek Przetwarzania Informacji - PIB. Najnowsza edycja raportu pt. „Nauka w Polsce: szanse i wyzwania” to analiza systemu nauki i szkolnictwa wyższego w latach 2019-2024.

„To niezwykle cenny dokument, który dostarcza unikalnej wiedzy i stanowi wartościową lekturę zarówno dla środowiska naukowego, jak i przedstawicieli otoczenia gospodarczego oraz regulacyjnego. Dokument »Nauka w Polsce: szanse i wyzwania« traktuję jako swego rodzaju mapę drogową” – zaznacza minister nauki i szkolnictwa wyższego, Marcin Kulasek, cytowany w komunikacie przesłanym w poniedziałek PAP.

Twórcy raportu przeanalizowali m.in. wsparcie finansowe płynące z MNiSW i agencji: Narodowego Centrum Nauki (NCN) i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) w latach 2019–2024.

Z dokumentu wynika, że dotacja celowa NCN wzrosła w tym czasie o 29 proc., osiągając poziom 1,59 mld zł w 2024 r. Łącznie w ramach konkursów krajowych NCN (w rozstrzygnięciach z ostatnich sześciu lat) sfinansowano ponad 12,6 tys. projektów na kwotę blisko 9 mld zł. Z kolei w programach NCBR w analogicznym okresie do finansowania skierowano projekty badawczo-rozwojowe o łącznej wartości 18,3 mld zł.

Eksperci OPI-PIB podsumowali też aktywność Polski w Programie Ramowym Horyzont Europa.

W ramach naborów tego programu, zakończonych w latach 2021–2024, polskie organizacje uzyskały dofinansowanie w wysokości 621,8 mln euro, zbliżając się do poziomu dofinansowania (85 proc.), jaki osiągnięto w całym poprzednim siedmioletnim programie ramowym Horyzont 2020. „Pozyskane dofinansowanie pozwoliło nam zająć pozycję lidera wśród państw, które dołączyły do UE po 2004 roku (grupa UE13)” - czytamy w informacji prasowej resortu nauki.

W konkursach tych prawie połowa (49 proc.) sukcesów podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki przypada na tzw. „wyspy doskonałości”, czyli m.in. uczelnie badawcze (IDUB) i instytuty Polskiej Akademii Nauk.

Autorzy raportu uwzględnili też zjawiska społeczne zachodzące wewnątrz środowiska akademickiego. Wspominają m.in. o „rosnącej atrakcyjności” szkół doktorskich: choć ogólna liczba doktorantów w Polsce zauważalnie spadła, to odsetek cudzoziemców na tym etapie kształcenia wzrósł o ponad 40 proc. w latach 2019-2024. Dane z dokumentu „Nauka w Polsce: szanse i wyzwania” wskazują też, że najliczniejszą grupą podejmującą w Polsce kształcenie na tym poziomie były osoby pochodzące z Indii.

Jako naukowe „lokomotywy” Polski – określono w raporcie duże ośrodki akademickie - w Krakowie, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu. To one skupiają 54 proc. badaczy i pozyskują większość środków z grantów NCN.

Autorzy raportu zwracają uwagę na zauważalny, duży odsetek artykułów z licencją Open Access (52 proc.). Prace w otwartym dostępie (co sprzyja szybszemu obiegowi wiedzy) nieco częściej publikują badaczki niż ich koledzy.

Do wymienionych w raporcie wyzwań zaliczono m.in. potrzebę zwiększenia skuteczności w pozyskiwaniu grantów przez mniejsze ośrodki naukowe czy potrzebę wspierania mobilności młodych badaczy.

Pełen tekst raportu można znaleźć na portalu RAD-on. (PAP)

zan/ bar/