Hipoteza Riemanna i AI. Testy kodu wskazują na jego poprawność

Liczby pierwsze w 3D, Adobe Stock
Liczby pierwsze w 3D, Adobe Stock

Rozkład liczb pierwszych łączy się z jednym z najsłynniejszych pytań matematyki i z opisem układów kwantowych. Levent Alpöge ogłosił, że z pomocą AI znalazł dowód hipotezy Riemanna. Niezależne testy kodu dają mocne argumenty za jego poprawnością, ale nie zastępują zrozumienia całego rozumowania.

Liczby pierwsze, takie jak 2, 3, 5 czy 7, są budulcem arytmetyki: każdą liczbę całkowitą większą od jedności można jednoznacznie rozłożyć na ich iloczyn. Występują jednak nierównomiernie. Znamy wzory pozwalające oszacować, ile jest ich do wybranej granicy. Hipoteza Riemanna dotyczy tego, jak bardzo rzeczywisty wynik może odbiegać od takiej prognozy.

W 1859 r. Bernhard Riemann powiązał ten problem z funkcją dzeta. To matematyczny sposób zakodowania informacji o liczbach pierwszych. Funkcja przyjmuje jako argumenty liczby zespolone, które można przedstawiać jako punkty na płaszczyźnie. Hipoteza mówi, że jej zera, czyli miejsca, w których daje wynik zero, poza znaną rodziną przy ujemnych liczbach parzystych leżą na jednej pionowej prostej: o współrzędnej poziomej 1/2. Taki porządek ograniczałby wahania w rozmieszczeniu liczb pierwszych.

20 listopada Levent Alpöge, matematyk pracujący w firmie Anthropic, ogłosił, że wraz z modelem Claude znalazł dowód. Punktem wyjścia był odpowiednik tej hipotezy, udowodniony wcześniej w geometrii korzystającej ze skończonych systemów liczb. Sukces w takim świecie nie przenosi się jednak automatycznie na zwykłą arytmetykę.

Metoda Stiepanowa wykorzystuje pomocniczy wielomian — wyrażenie z potęgami zmiennej. Jego zera mają dużą wielokrotność: na przykład w (x−1)² zero przy x=1 liczy się podwójnie. Ponieważ stopień wielomianu ogranicza liczbę zer wraz z ich wielokrotnościami, taki zabieg pozwala ograniczyć liczbę badanych punktów.

Alpöge chciał odtworzyć siłę tego narzędzia w świecie liczb całkowitych. Według jego relacji Claude zaproponował łańcuchy przekształceń zwanych podniesieniami theta, przenoszących informacje między różnymi strukturami matematycznymi. Kolejne kroki miały zastępować zwiększanie wielokrotności. Przy analizie sumy sięgającej liczby X długość łańcucha miała być rzędu pierwiastka z X. To szkic strategii, bo z samej noty nie da się odtworzyć dowodu.

W przypisie autor podaje, że próba wygenerowania tradycyjnego opisu przekroczyła 250 tys. stron. Udostępnił więc przede wszystkim kod w Lean, systemie sprawdzającym dowody.

Kod nie pozostał bez kontroli. Andrew Sutherland z MIT podał w raporcie z 20 listopada, że zaakceptowały go również niezależnie napisane programy sprawdzające. Zweryfikowano zgodność głównej tezy ze standardowym zapisem hipotezy oraz brak dodatkowych założeń poza standardowymi podstawami logicznymi systemu. Raport obejmuje też uogólnienie dotyczące funkcji L Dirichleta, kodujących między innymi rozkład liczb pierwszych w ciągach arytmetycznych.

To mocne świadectwo formalnej poprawności, choć oparte na zaufaniu do narzędzi i przyjętych definicji. Zrozumienie, dlaczego argument działa i które pomysły można wykorzystać gdzie indziej, wymaga osobnej pracy. Dla matematyki stawką jest również usunięcie warunku „jeśli hipoteza Riemanna jest prawdziwa” z wielu znanych wyników.

Wynik jest ważny także dla rozwoju fizyki. Zera dzeta wykazują podobne prawidłowości statystyczne jak poziomy energii pewnych układów kwantowych, czyli wartości energii, które układ może przyjmować. Związek ten pomaga badać chaos kwantowy, czyli kwantowe odpowiedniki chaotycznego ruchu. Nowy dowód byłby dla fizyków szczególnie cenny, gdyby dostarczył narzędzi wyjaśniających tę zbieżność.

Ogłoszenie nie ma jeszcze postaci recenzowanej publikacji. Wiadomość w dziale aktualności „Nature” (doi: 10.1038/d41586-026-03812-7) także jest relacją dziennikarską, nie recenzją dowodu. Brak recenzji nie unieważnia pozytywnych testów.

Potrzebna jest jednak również ocena znaczenia i mechanizmu rozumowania. Sprawdzalny zapis pozwala uzasadnić wynik, lecz dopiero zrozumiały wywód pozwala szeroko z niego korzystać.

Krzysztof Petelczyc (PAP)

kmp/ bar/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • 19.11.2026. Posłowie na sali obrad Sejmu. PAP/Radek Pietruszka

    Sejm uchwalił ustawę, która ma zwiększyć możliwości produkcji półprzewodników w Polsce

  • Fot. Adobe Stock

    Algorytmy AI ułatwiają badanie interakcji międzyludzkich

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera