Jak zaznaczono w komunikacie NCN przesłanym PAP, w 2025 r. agencja przekazała naukowcom niemal 1,69 mld zł, z czego ponad 550 mln zł trafiło do młodych badaczek i badaczy, czyli osób do 12 lat po doktoracie. Od 2016 r., kiedy rozpoczęto pomiary, na wsparcie tej grupy przeznaczono łącznie blisko 7,2 mld zł, co odpowiada 48 proc. finansowania przyznanego w tym okresie.

Na konkursy krajowe w minionych 15 latach do NCN wpłynęło ponad 157 wniosków. Agencja przyznała ponad 33 tys. grantów prawie 29 tys. laureatom. Łączne dofinansowanie w konkursach krajowych wyniosło ponad 18 mld zł.

W konkursach skierowanych tylko do młodych naukowców, rozstrzygniętych przez NCN w 2025 r., finansowanie otrzymało 626 projektów. W konkursach otwartych dla badaczek i badaczy na różnych etapach kariery finansowanie otrzymało 538 projektów i działań naukowych, czyli prawie 40 proc. z wszystkich sfinansowanych w tym roku badań (1362).

Najwięcej grantów NCN trafia do województw mazowieckiego i małopolskiego. W latach 2011–2025 badacze z tych regionów złożyli łącznie 42,8 proc. wszystkich wniosków do NCN (odpowiednio 26,6 i 16,2 proc.). „To województwa z największym zagęszczeniem instytucji naukowych (instytutów PAN, uczelni badawczych i innych aktywnych jednostek) i największą liczbą zatrudnionych naukowców. Na tle innych województw mazowieckie wybitnie wyróżnia się także pod względem jednostek z kategoriami naukowymi A+ i A, świadczącymi o wysokiej jakości prowadzonych badań” – wyjaśnili autorzy raportu.

Najmniejszą aktywnością w systemie grantowym wykazują się badacze z województw takich jak lubuskie, świętokrzyskie i opolskie – ich udział w ogólnej liczbie wniosków i uzyskanego finansowania wynosi poniżej 1 proc. Z kolei badaczki i badacze z województwa wielkopolskiego i dolnośląskiego mają wskaźniki sukcesu wyższe niż średnia krajowa (odpowiednio 22 i 23 proc., przy średniej 21 proc).

Najlepiej w zdobywaniu grantów radzą sobie – jak wynika z podsumowania – naukowcy z jednostek PAN. Badacze z uczelni, których jest najwięcej, wypadają pod tym względem nierównomiernie. Mniejszą skuteczność mają natomiast instytuty badawcze i instytucje zaliczane do kategorii „inne”.

Kobiety i mężczyźni wnioskują o finansowanie z podobną częstotliwością – ich udział w składaniu wniosków jest niemal identyczny. W latach 2011–2025 w konkursach NCN uczestniczyło ponad 31,2 tys. naukowczyń i niemal 30,6 tys. naukowców. „Różnica w skuteczności pomiędzy naukowcami obu płci, mimo iż niewielka (40 proc. mężczyzn, 38 proc. kobiet), może sugerować, że badaczki napotykają na pewne bariery w dostępie do finansowania” – wytłumaczono w materiale.

Jego autorzy napisali, że równość szans w dostępie do finansowania badań to jeden z priorytetów NCN. W 2022 r. agencja przyjęła pierwszy Plan Równości Płci na cztery lata, kolejny taki dokument obejmuje lata 2026–2029. „Rozwija on dotychczasowe kierunki i kładzie większy nacisk na perspektywę intersekcjonalną, uwzględniającą nakładające się czynniki, takie jak płeć, wiek czy niepełnosprawność” – wyjaśniono.

Zaznaczono, że system oceny wniosków w NCN „oparty jest na jakości”. W 2025 r. ponad 97 proc. z ok. 2100 ekspertów pochodziło z zagranicy. Wśród recenzentów w latach 2011–2025 przeważali naukowcy zatrudnieni w USA, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Włoszech, Francji i Hiszpanii. Niemal wszyscy recenzenci, którzy wzięli udział w ewaluacji wewnętrznej NCN w tym czasie (ponad 11 tys. osób), byli recenzentami w czasopismach naukowych (99 proc.), zdecydowana większość pełniła funkcję recenzenta w innych instytucjach grantowych (średnio 91 proc.) i funkcję kierownika projektu naukowego (średnio 79 proc.).

W raporcie podkreślono, że eksperci recenzujący wnioski nadesłane do NCN oceniają merytoryczną wartość projektów naukowych, nie zaś jednostki, w których mają być realizowane badania. (PAP)

Nauka w Polsce

abu/ zan/