Badanie pt. „RADiation Therapy TERMinology” jest prowadzone pod kierownictwem dr n. med. i n. o zdr. Dominika Wawrzuty z Zakładu Radioterapii II Narodowego Instytutu Onkologii. Jest to jedno z pierwszych badań tego typu na świecie w onkologii oraz pierwsze w obszarze radioterapii.

Jak przypomniano w informacji prasowej przesłanej PAP, radioterapia jest jedną z podstawowych metod leczenia nowotworów, jednak jej odbiór społeczny często jest obarczony nieporozumieniami i stereotypami, dlatego pacjenci mogą czuć przed nią strach. Projekt dr Wawrzuty koncentruje się na pytaniu, czy terminologia stosowana w komunikacji medycznej może wpływać na poziom obaw pacjentów i na ich zaufanie do proponowanej radioterapii.

Jak przypomniał specjalista, cytowany w informacji, wpływ sposobu formułowania komunikatu na decyzje ludzi jest od lat opisywany w psychologii czy ekonomii, a zjawisko to określa się jako tzw. framing. „Dotychczas nie analizowano go jednak systematycznie w kontekście nazewnictwa procedur onkologicznych. Nasze badanie sprawdzi, czy różne określenia tej samej metody leczenia mogą zmieniać poczucie bezpieczeństwa, poziom lęku oraz gotowość do podjęcia terapii” – wyjaśnił dr Wawrzuta.

Założenie jest takie, że terminologia silnie kojarzona z promieniowaniem jonizującym może wywoływać wyższy poziom lęku i niższe poczucie bezpieczeństwa niż język neutralny, ściśle medyczny.

„Analizy prasy amerykańskiej pokazują, że znaczna część publikacji o radioterapii eksponuje ryzyko kosztem rzetelnego opisu korzyści, co może wzmacniać obawy pacjentów” - powiedział badacz.

Bezpośrednią inspiracją dla projektu były wyniki badania zespołu dr Wawrzuty opublikowane w 2024 r. w artykule pt. „The rise of negative portrayals of radiation oncology: A textual analysis of media news" („Wzrost negatywnego przedstawiania radioterapii onkologicznej: analiza treści doniesień medialnych”) w czasopiśmie „Radiotherapy and Oncology”. Jest to oficjalny periodyk European Society for Radiotherapy and Oncology.

Jak wyjaśnił specjalista, analiza artykułów publikowanych na łamach „The New York Times” na przestrzeni ponad stu lat ujawniła niepokojący trend: mimo ogromnego postępu technologicznego i rosnącej skuteczności leczenia, radioterapia coraz częściej przedstawiana jest w mediach w kontekście budzącym obawy.

Ponadto, materiały o bardziej niepokojącym wydźwięku częściej wykorzystywały w tytułach słowo „radiation” (promieniowanie) - termin kojarzony z katastrofami nuklearnymi czy bronią atomową. Zdaniem autorów analizy tego rodzaju skojarzenia mogą wzmacniać lęk odbiorców i wpływać na sposób interpretacji przekazu.

Zrodziło to pytania, czy podobny mechanizm może działać również w gabinecie lekarskim, tj. czy nomenklatura używana w rozmowie z pacjentem może zwiększać jego niepokój, lęk, jeszcze przed rozpoczęciem leczenia, czy może kształtować postrzeganie terapii i wpływać na wybory pacjentów.

Projekt, który ma to wyjaśnić, został zaplanowany na 12 miesięcy. Prace rozpoczęły się w styczniu, a publikacja wyników przewidywana jest pod koniec roku. „Badanie obejmie około 3000 dorosłych uczestników - po 1500 w Polsce i w USA. Będzie to randomizowany eksperyment ankietowy. Respondenci otrzymają opis tej samej sytuacji klinicznej, różniący się jedynie nazwą proponowanej terapii, a następnie odpowiedzą na pytania dotyczące swoich odczuć, poziomu lęku, postrzeganego bezpieczeństwa oraz potencjalnych decyzji terapeutycznych” – tłumaczył dr Wawrzuta. Ze względu na międzynarodowy charakter badania, techniczna realizacja ankiet prowadzona będzie we współpracy z partnerami zapewniającymi panele badawcze w Polsce i w Stanach Zjednoczonych, co pozwoli dotrzeć do reprezentatywnej populacji respondentów.

Uzyskane wyniki posłużą do opracowania rekomendacji dotyczących rozmowy z chorymi poddawanymi radioterapii - tak, aby ograniczać niepotrzebny stres i lęk, wzmacniać poczucie bezpieczeństwa, przeciwdziałać dezinformacji oraz wspierać świadome podejmowanie decyzji terapeutycznych.

Jak zaznaczył dr Wawrzuta, problem, który jest przedmiotem badania, wpisuje się w szerszy kontekst dezinformacji zdrowotnej. „Badania wskazują, że nawet 90 proc. pacjentów onkologicznych w trakcie choroby styka się z dezinformacją dotyczącą leczenia. Nie dotyczy to wyłącznie mediów społecznościowych” – powiedział ekspert. W jego opinii walka z dezinformacją nie polega jedynie na prostowaniu faktów. „Kluczowe znaczenie ma również sposób komunikowania informacji. Jeśli słownictwo medyczne budzi lęk, pacjent może być bardziej podatny na niesprawdzone przekazy i alternatywne metody leczenia. Jednocześnie niepotrzebny stres może nasilać efekt nocebo, czyli obniżać komfort terapii oraz zaufanie do zespołu medycznego” – dodał specjalista.

Projekt uzyskał finansowanie Narodowego Centrum Nauki w ramach konkursu MINIATURA 9 i będzie realizowany do końca 2026 r.

„Projekt wpisuje się w szerszy nurt medycyny zorientowanej na pacjenta, w której skuteczność leczenia zależy nie tylko od technologii i procedur, lecz także od jakości komunikacji. Lepsze zrozumienie roli języka w medycynie może przyczynić się do budowania zaufania do terapii onkologicznych oraz poprawy doświadczeń pacjentów w trakcie leczenia” - podsumował dr Wawrzuta. (PAP)

jjj/ agt/