Naukowcy z Johns Hopkins University w serii eksperymentów po raz pierwszy wykazali, że małpy człekokształtne wykazują zdolność do używania wyobraźni. Dotąd sądzono, że to cecha wyłącznie ludzka.
W eksperymentach przypominających zabawę w „herbatkę” uczestniczyła małpa z gatunku bonobo. Zabawa, w której często uczestniczą dzieci, polega na tym, że dziecko na niby nalewa herbatę, choć w filiżankach nic nie ma, „pije”, „częstuje” misie, lalki czy inne osoby.
W trzech eksperymentach, konsekwentnie i w sposób powtarzalny, jeden bonobo wchodził w interakcje z kubkami wyimaginowanego soku i miseczkami udawanych winogron. Dotąd uważano, że takie zdolności mają wyłącznie ludzie.
Według naukowców uzyskane wyniki wskazują, że zdolność rozumienia obiektów „na niby” może sięgać od 6 do 9 milionów lat wstecz - do wspólnych przodków ewolucyjnych ludzi i małp człekokształtnych.
„To naprawdę przełomowe, że ich życie umysłowe wykracza poza tu i teraz. Wyobraźnia od dawna była uznawana za kluczowy element tego, co czyni nas ludźmi, ale sama myśl, że może nie być cechą wyłącznie naszego gatunku, jest naprawdę rewolucyjna” – mówi Christopher Krupenye, współautor badania opisanego w periodyku „Science”.
„Jane Goodall odkryła, że szympansy wytwarzają narzędzia, co doprowadziło do zmiany definicji tego, co znaczy być człowiekiem. To odkrycie również skłania nas do ponownego przemyślenia, co czyni nas wyjątkowymi oraz jakie formy życia umysłowego istnieją u innych istot” – dodaje.
Naukowcy przypominają, że już nawet 15-miesięczne dzieci okazują zaskoczenie, gdy ktoś udaje, że pije z pustego kubka.
Dotąd nie przeprowadzono jednak kontrolowanych badań nad zabawą w udawanie u zwierząt, mimo licznych anegdotycznych doniesień sugerujących, że zwierzęta mogą zachowywać się w sposób przypominający udawanie. Na przykład – podkreślają badacze – w naturze obserwowano młode samice szympansów, które nosiły patyki i bawiły się nimi, trzymając je tak, jak matki trzymają swoje młode.
Z kolei szympans przebywający w niewoli zdawał się ciągnąć po podłodze wyimaginowane klocki po wcześniejszej zabawie prawdziwymi drewnianymi klockami.
W opisanych teraz eksperymentach wzięła udział 43-letnia małpa bonobo Kanzi, u której wcześniej widywano zachowania przypominające udawanie.
W każdym teście eksperymentator i Kanzi siedzieli naprzeciwko siebie, na wzór „zabawy w herbatkę” — przy stole, na którym ustawiono puste dzbanki i kubki, albo miski i słoiki.
W pierwszym zadaniu na stole stały dwa przezroczyste kubki, oba puste oraz pusty, przezroczysty dzbanek.
Eksperymentator przechylił dzbanek, „nalewając” do każdego kubka odrobinę wyimaginowanego soku, a następnie udawał, że wylewa sok z jednego z kubków, lekko nim potrząsając, jakby chciał dokładnie go opróżnić.
Potem zapytał Kanziego: „Gdzie jest sok?”
Kanzi najczęściej wskazywał właściwy kubek, w którym wciąż znajdował się udawany sok, nawet gdy eksperymentator zmieniał położenie kubka wypełnionego tym sokiem.
Na wypadek, gdyby Kanzi sądził, że w kubku znajduje się prawdziwy sok – nawet jeśli nie mógł go widzieć – zespół przeprowadził drugi eksperyment.
Tym razem obok kubka z udawanym sokiem postawiono kubek z prawdziwym sokiem.
Gdy pytano Kanziego, na co ma ochotę, niemal za każdym razem wskazywał on na prawdziwy sok.
Trzeci eksperyment powtórzył tę samą koncepcję, z tą różnicą, że tym razem użyto winogron.
Kanzi ponownie wskazał lokalizację udawanego obiektu.
„To niezwykle uderzające i ekscytujące, według tych wyników małpy człekokształtne potrafią w swoich umysłach wyobrażać sobie rzeczy, których fizycznie nie ma. Kanzi jest w stanie stworzyć wyobrażenie tego udawanego obiektu i jednocześnie wiedzieć, że nie jest on prawdziwy” – mówi współautorka badania Amalia Bastos.
Badacze są teraz ciekawi, czy podobne zdolności mają inne małpy oraz czy u zwierząt można wykryć inne aspekty wyobraźni.
„Wyobraźnia to jedna z tych rzeczy, które dają nam, ludziom, bogate życie psychiczne. Jeśli pewne korzenie wyobraźni są wspólne dla nas i małp człekokształtnych, powinno to skłonić ludzi do zakwestionowania założenia, że inne zwierzęta prowadzą jedynie robotyczny tryb życia, ograniczony do teraźniejszości” – zauważa prof. Krupenye.
„Te odkrycia powinny nas skłonić do dbania o te stworzenia o bogatych i pięknych umysłach oraz do zapewnienia im dalszego istnienia” – dodaje.
Marek Matacz (PAP)
mat/ agt/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
