Największa część książki poświęcona jest tworzonym przez polskich autorów w ciągu ostatnich kilkuset latach falsyfikatom. Również sam prof. Tazbir uważa zawarte tu artykuły za priorytetowe. "Tymczasem celem nauczania historii jest nie tylko przyswojenie sobie jak największej liczby dat i związanych z nimi wydarzeń, lecz i wyrobienie krytycyzmu wobec współcześnie uprawianej i szeroko pojętej propagandy. Jeśli +Od sasa do lasa+ przyczyni się w jakimś stopniu do wypracowania takiego właśnie krytycznego stosunku wobec kłamstw, zmyśleń i przeinaczeń, które szerzy telewizja, radio oraz prasa, zarówno Wydawca, jak i sam autor będą to sobie poczytywać za sukces, usprawiedliwiający publikację tej książki" - czytamy we wstępie.

Autor szeroko cytuje opisywane przez siebie źródła pisane. Co ciekawe, przyznaje się również do błędnych analiz sprzed lat - naukowiec uznał w najnowszej publikacji, że niesłusznie określił jeden z XIX-wiecznych przedruków za oryginalny tekst z XVII wieku.

Uderza duża liczba powstających w XIX wieku tekstów stylizowanych na wcześniejsze. Jak wykazuje prof. Tazbir za falsyfikowaniem tekstów stały różne motywacje, czasem nawet powstawały w dobrej wierze, przykładowo ku pokrzepieniu serc w objętej zaborami Polsce. Okazuje się, że zafałszowany obraz historii trafia do nas również za pośrednictwem powszechnie znanych dzieł. Przykładowo, jak pisze autor, Kraszewski w "Starej baśni" zawarł nieprawdziwy opis mitologii litewskiej oparty o teksty Teodora Narbutta. Prof. Tazbir porusza również temat domniemanego procesu i egzekucji 14 czarownic w Doruchowie koło Ostrzeszowa.

Druga część książki stanowi omówienie rozwoju badań nad polską kulturą i sarmackim obyczajem, ze szczególnym uwzględnieniem dzieł Kitowicza, Glogera, Łozińskiego i Wasylewskiego.

Wreszcie ostatnia część tomu prezentuje autorów bliskich sercu historyka (m.in. Potockiego - autora "Rękopisu znalezionego w Saragossie", Rzewuskiego, Korzeniewskiego, Sienkiewicza) i ich dzieła, znakomicie oddające obyczaje polskie i europejskie XVIII i XIX stulecia.

***

Janusz Tazbir jest absolwentem Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1954 r. obronił pracę doktorską, sześć lat później - habilitacyjną. Od 1973 r. jest profesorem zwyczajnym. Przez wiele lat pracował w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, w 1989 r. został jej członkiem rzeczywistym. Był wiceprezesem PAN. Od 1965 r. jest redaktorem naczelnym rocznika "Odrodzenie i reformacja w Polsce". Należy do PEN Clubu oraz Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół dziejów polskiej tolerancji. Zajmował się również funkcjonującymi w świadomości czytelniczej falsyfikatami historyczno-literackimi (książka Cudzym piórem). Główne dzieła: Jezuici w Polsce do połowy XVII wieku. Szkice z dziejów papiestwa, Stanisław Lubieniecki, przywódca ariańskiej emigracji, Historia Kościoła katolickiego w Polsce 1460-1795, Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w XVI i XVII w., Rzeczpospolita i świat. Studia z dziejów kultury XVII w., Bracia polscy na wygnaniu, Szlaki kultury polskiej, Okrucieństwo w nowożytnej Europie, Polska przedmurzem Europy.

PAP - Nauka w Polsce

szz/ agt/