W ostatnich dniach w środowisku naukowym i akademickim szeroko komentowana jest decyzja ministra Kulaska dotycząca powołania nowego składu Zespołu Identyfikującego Członków Rady Narodowego Centrum Nauki. NCN to najważniejsza polska agencja wspierająca działalność naukową w zakresie badań podstawowych, czyli tych mających poszerzać stan wiedzy, a nie nastawionych bezpośrednio na komercjalizację. Działa w trybie konkursowym.

Najważniejszym zadaniem Zespołu Identyfikującego jest zarekomendowanie ministrowi kandydatów do Rady NCN. 24-osobowa Rada, złożona z przedstawicieli różnych dyscyplin nauk, ma kluczowe znaczenie dla określania priorytetów i kierunku działań Narodowego Centrum Nauki, a tym samym - wpływa na rozwój i poziom badań podstawowych w Polsce. Właśnie to jest powodem odzewu i obaw ze strony przedstawicieli polskich naukowców, którzy wytykają członkom zespołu brak odpowiedniego doświadczenia i brak uznanego w świecie dorobku naukowego, a także przypominają w tym kontekście chęci ręcznego sterowania jednostką przez byłego ministra edukacji i nauki Przemysława Czarnka.

Zgodnie z zapisami ustawy o NCN Zespół Identyfikujący jest powoływany przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego na cztery lata. Składa się z przewodniczącego i czterech członków. Według przepisów w skład zespołu mogą być powołane osoby: o uznanym światowym dorobku naukowym; aktywne zawodowo i prowadzące badania naukowe; reprezentujące różne dziedziny nauki i środowiska naukowe oraz niemające tzw. konfliktu interesów m.in. z członkami Rady NCN.

W odpowiedzi na pytanie PAP resort podkreślił, że nowy skład Zespołu Identyfikującego „został powołany zgodnie z przepisami ustawy o Narodowym Centrum Nauki”.

PAP poprosiła też o odniesienie się do zarzutów przedstawicieli środowiska naukowego m.in. dotyczących tego, że członkowie zespołu nie mają doświadczenia w realizacji projektów finansowanych przez NCN. Jak czytamy w odpowiedzi, doświadczenie to „nie jest kryterium wskazanym w ustawie jako warunek powołania do składu Zespołu Identyfikującego. Nie stanowi ono również jedynego wyznacznika kompetencji osób powoływanych do tego gremium”.

„Dla oceny kandydatów zgłaszanych do Rady NCN kluczowe znaczenie mają doświadczenie eksperckie oraz aktywność i doświadczenie w działalności badawczej. To właśnie w odniesieniu do kandydatów rekomendowanych do Rady NCN Zespół ma obowiązek uwzględniać m.in. zasadę zapewnienia zrównoważonej reprezentacji różnych dziedzin nauki oraz środowisk naukowych” - czytamy w odpowiedzi zespołu prasowego MNiSW.

Z kolei odnosząc się do wskazywanych przez przedstawicieli środowiska naukowego potencjalnych konfliktów interesu osób z zespołu z ministrem i wiceministrami, resort wskazał, że te kwestie „są każdorazowo analizowane”, a „Ministerstwo dokłada wszelkiej staranności, aby podejmowane działania były zgodne z zasadami przejrzystości i bezstronności wynikającymi z obowiązujących przepisów”.

MNiSW podało również, że za pracę zespołu nie przysługuje wynagrodzenie. Obecny skład tworzą: dr hab. Maciej Raś (przewodniczący), dr hab. inż. Katarzyna Arkusz, prof. dr hab. Grzegorz Juras, dr hab. Mirosław Kowalski, dr hab. inż. Bartosz Mitka.

Sprawę szeroko komentują w portalach społecznościowych przedstawiciele naukowców, m.in. ci związani na przestrzeni lat z Radą NCN czy laureaci cenionych zagranicznych grantów. Swoje oficjalne stanowisko przedstawiła też Fundacja na rzecz Nauki Polskiej – w liście do premiera, członków rządu, ministrów i parlamentarzystów, który opublikowało na swojej stronie „Forum Akademickie”.

Jak czytamy w piśmie, szefostwo FNP nie kwestionuje prawa ministra do powołania takiego zespołu ani nie przypisuje złej woli osobom uczestniczącym w tym procesie. „Uważamy jednak, że zasada dobrego państwa wymaga, aby kompetencje osób odpowiedzialnych za wyłanianie kandydatów do organów o tak istotnym znaczeniu pozostawały adekwatne do rangi powierzonego im zadania. Od jakości rekomendacji przedstawionych Ministrowi zależeć będzie bowiem również jakość podejmowanych przez niego decyzji” - podkreślono.

W liście wskazano też, że „szczególne wątpliwości budzi fakt, że członkowie Zespołu nie posiadają dorobku naukowego ani doświadczenia odpowiadających randze powierzonego im zadania. W szczególności nie uczestniczyli w pozyskiwaniu, realizacji i ocenie konkurencyjnych grantów badawczych”.

Dlatego Fundacja na rzecz Nauki Polskiej „apeluje o ponowne przeanalizowanie składu Zespołu pod kątem kompetencji jego członków, zapewnienie pełnej transparentności procesu, a także o otwartość na dialog ze środowiskiem naukowym”. 

Wobec decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o powołaniu nowego Zespołu Identyfikującego Członków Rady Narodowego Centrum Nauki zaprotestowali też byli przewodniczący i członkowie Rady NCN oraz pierwsi dwaj dyrektorzy agencji. W liście skierowanym do premiera Donalda Tuska apelują o "pilne przeanalizowanie decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczącej powołania obecnego Zespołu Identyfikującego Członków Rady NCN".

"Przez wiele lat Narodowe Centrum Nauki było instytucją cenioną za swoją niezależność, przejrzystość procedur oraz odporność na wpływy polityczne. Te wartości stanowiły fundament jego sukcesu i międzynarodowej wiarygodności. Z niepokojem obserwujemy jednak stopniowe odchodzenie od tych standardów" - piszą sygnatariusze listu, opublikowanego przez Forum Akademickie.

Nauka w Polsce

akp/ bar/ ekr/