Historia i kultura

Unikatową osadę sprzed ponad 2 tys. lat odkryto w Chorwacji

Półwyspek Kastelina od strony południowo - zachodniej. Fot. F. Welc
Półwyspek Kastelina od strony południowo - zachodniej. Fot. F. Welc

Pierwszą znaną osadę obronną wraz z drewnianymi zabudowaniami z późnego okresu żelaza, czyli sprzed ponad 2 tys. lat, zlokalizowali archeolodzy na wybrzeżu północno – wschodniego Adriatyku na wyspie Rab. Odkrycia dokonano m.in. dzięki zastosowaniu georadaru i magnetometru.

Relikty osady są prawie niewidoczne na powierzchni ziemi. Dopiero przeprowadzone w tym roku badania nieinwazyjne, czyli niewymagające wykopalisk, wykazały, że w północno-wschodniej części wyspy Rab, na półwyspie Kaštelina w Chorwacji znajdują się pozostałości osady z V-II w. p.n.e.

"Do tej pory z tego rejonu i z tego okresu nie znano osad obronnych wraz z zabudowaniami, które znajdowały się wewnątrz murów" - opowiada PAP dr hab. Fabian Welc z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, który wykonał badania nieinwazyjne oraz kieruje projektem ze strony polskiej.

Jak dodaje dr Ana Konestra z Instytutu Archeologii w Zagrzebiu, która koordynuje projekt ze strony chorwackiej, najbliższa osada tego typu, ale rozpoznana tylko fragmentarycznie i bez zabudowań, znajduje się obok Zadaru, czyli jest odległa o 100 km. Na chorwackich wyspach znajdują się liczne pradziejowe osady obronne, ale większość jest zdecydowanie wcześniejsza - pochodzą z wczesnej epoki żelaza i epoki brązu. Ślady po tych z późnej epoki żelaza nie są często odkrywane, bo większość z nich przekształcono w rzymskie miasta.

Dr hab. Welc przeprowadził badania za pomocą georadaru i magnetometru. O tym, że jest to teren obiecujący pod kątem badań archeologicznych przekonały wcześniej badaczy zdjęcia lotnicze oraz znajdowane na powierzchni zabytki.

Zdaniem archeologów mur obronny otaczał dużą część półwyspu Kaštelina zlokalizowanego w północno-wschodniej części wyspy Rab. Relikty domostw mieszkalnych lub pełniących funkcje gospodarcze - widoczne na obrazach uzyskanych w czasie badań geofizycznych - znajdują się w regularnych odstępach od siebie, wzdłuż muru okalającego osadę. Wszystkie mają bardzo zbliżony do siebie plan i wielkość - ok. 5 na 10 m. Według Welca domy wykonano z drewna - co wykazała analiza obrazów geofizycznych.

Centralna część osady nie była zabudowana, być może pełniła funkcję agory, czyli publicznego placu, gdzie np. handlowano - uważa dr hab. Welc.

Archeolodzy określili wiek osady na podstawie odkrywanych na powierzchni ziemi zabytków. Wszystkie pochodzą właśnie z późnej epoki żelaza, czyli V-II w. p.n.e. Są to między innymi liczne fragmenty hellenistycznych naczyń ceramicznych oraz przedmioty metalowe. Część z nich pochodzi z odległych rejonów, w tym Półwyspu Apenińskiego oraz kolonii greckich.

W okresie, w którym istniała osada rejon ten zamieszkiwali Liburnowie. Był to lud słynący z żeglugi i nawigacji. Dzięki tej umiejętności utrzymywali kontakty z mieszkańcami różnych części Morza Adriatyckiego - zarówno z greckimi kolonizatorami, jak i ludźmi zamieszkującymi Półwysep Apeniński. Stopniowo ich terytoria zostały włączone do Imperium Rzymskiego.

Archeolodzy planują wykopaliska w obrębie osady w przyszłym roku. Projekt finansowany jest przez chorwackie Ministerstwo Kultury oraz lokalne władze samorządowe wyspy Rab.

PAP - Nauka w Polsce

autor: Szymon Zdziebłowski

szz/ agt/

Galeria (4 zdjęcia)

  • Zdjęce lotniczne półwyspu Kastelnia, na szczycie którego znajduje się osada obronna z późnej epoki żelaza. Fot. F. Welc.
    1/4
    Zdjęce lotniczne półwyspu Kastelnia, na szczycie którego znajduje się osada obronna z późnej epoki żelaza. Fot. F. Welc.
  • Półwyspek Kastelina od strony południowo - zachodniej. Fot. F. Welc
    2/4
    Półwyspek Kastelina od strony południowo - zachodniej. Fot. F. Welc
  • Pomiary georadorowe wykonywane przez dr. hab. F. Welca na wyspie Rab. Fot. B. Nowacki.
    3/4
    Pomiary georadorowe wykonywane przez dr. hab. F. Welca na wyspie Rab. Fot. B. Nowacki.
  • Fragment mapy magnetycznej osady obronnej odkrytej w Chorwacji  z widoczną prostokątną budowlą, zapewne drewnianą. F. Welc
    4/4
    Fragment mapy magnetycznej osady obronnej odkrytej w Chorwacji z widoczną prostokątną budowlą, zapewne drewnianą. F. Welc

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • 31.03.2025. Znaleziony w bryle gliny oderwanej od klifu na wybrzeżu Bałtyku sztylet z wczesnej epoki żelaza prezentowany w Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, 31 bm. Bogato zdobiony sztylet pochodzi prawdopodobnie sprzed ok. 2800 lat, z okresu halsztackiego. Zabytek został odnaleziony przez członków Stowarzyszenia na rzecz ratowania zabytków im. Św. Korduli. PAP/Marcin Bielecki

    Zachodniopomorskie/ Wstępne badania sztyletu znalezionego na plaży potwierdziły jego historyczność

  • Pelplin, 28.03.2025. Pelplińska Biblia Gutenberga na ekspozycji stałej „Wokół Pelplińskiej Biblii Gutenberga”, 28 bm. w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie. Jest to jedyna Biblia Gutenberga w Polsce i jedna z nielicznych, której oba tomy przetrwały w oryginalnych, integralnych oprawach z XV wieku. Po zakończonej konserwacji będzie prezentowana na wystawie stałej, a nie okazjonalnie jak do tej pory. PAP/Andrzej Jackowski

    Prof. J. Raczkowski: po badaniach nad Biblią Gutenberga wiemy o niej prawie wszystko

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera