W połowie września, po kilkumiesięcznej przerwie, wrócił temat projektu nowelizacji ustawy o Polskiej Akademii Nauk, który trafił do Stałego Komitetu Rady Ministrów. Wymiany uwag między resortami trwają. Część kwestii spornych udało się rozwiązać, ale do rozstrzygnięcia pozostały wciąż "trzynastki" dla pracowników instytutów PAN.

Do sprawy odniosło się prezydium Międzyzakładowej Komisji OZZ Inicjatywa Pracownicza PAN, reprezentowane przez Wiesławę Duży. W przesłanym PAP stanowisku reprezentanci tych związków podkreślili, że "trzynastka to nie przywilej, tylko wynagrodzenie".

"Pracownicy uczelni publicznych mają ją zagwarantowaną ustawą. Pracownicy PAN, państwowej instytucji naukowej finansowanej ze środków publicznych, wykonują porównywalną pracę i od lat są jej pozbawieni. Opinia prawna Zespołu ds. Prawnych OZZ IP z 2024 r. wskazuje, że nie ma podstaw, by traktować nas inaczej. Takie rozróżnienie narusza konstytucyjną zasadę równości. Tę nierówność przyznaje dziś samo MNiSW" – czytamy w stanowisku.

Związkowcy dodali, że nie chodzi tu tylko o naukowców. "Większość zatrudnionych w akademii to m.in. pracownicy administracji, techniczni, inżynieryjni, bibliotekarze i archiwiści, a także pracownicy jednostek pomocniczych i Kancelarii PAN. Właśnie oni zarabiają najmniej, często niewiele powyżej płacy minimalnej. Z niepokojem zauważamy, że w oficjalnych komunikatach mowa o »pracownikach instytutów PAN«. Trzynastka musi objąć każdą osobę zatrudnioną w PAN, niezależnie od stanowiska, rodzaju pracy i wymiaru etatu" – podkreślili.

Prezydium Inicjatywy Pracowniczej PAN wskazało też, że choć Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poszukuje rozwiązań tej sytuacji, to "finansowanie zagwarantowane tylko na dwa lata, i to kosztem innych wydatków na naukę, nie rozwiązuje problemu". "Oznacza jedynie, że rachunek zapłaci sama nauka. Domagamy się trzynastki zapisanej w ustawie, wypłacanej na stałe i z dodatkowymi środkami w budżecie państwa, przeznaczonymi właśnie na ten cel, bez cięć w innych kosztach" - czytamy.

W ich ocenie "oszczędzanie na najniżej opłacanych pracownikach nauki to nie odpowiedzialność za finanse publiczne, tylko jej zaprzeczenie". Stąd ich apel do Ministerstwa Finansów i Rady Ministrów o przyjęcia nowelizacji ustawy o PAN z pełnym prawem do "trzynastek" dla wszystkich.

Projekt noweli ustawy o PAN - wypracowany po kilkumiesięcznych negocjacjach resortu nauki ze środowiskiem Akademii - pojawił się na stronach Rządowego Centrum Legislacji na początku grudnia ub.r. Zakładano wówczas, że reforma PAN miałaby wejść w życie 1 lipca 2026 r.

Jednak na kilka miesięcy proces legislacyjny przystopował. Sprawa nabrała znów tempa w połowie września, kiedy projekt trafił do Stałego Komitetu Rady Ministrów. Wtedy też opublikowano uwagi poszczególnych resortów do projektu. Zastrzeżenia te dotyczyły m.in. kwestii finansowych. Odnosząc się do proponowanych zmian, resort finansów podkreślił, że dodatkowe koszty dla budżetu są nie do przyjęcia.

Z kolei w przesłanym wówczas PAP stanowisku resort nauki podał, że odbyły się spotkania robocze obu resortów, "które pozwoliły na zbliżenie stanowisk oraz rozstrzygnięcie większości zgłaszanych kwestii". Do uzgodnienia pozostała opisywana sprawa "trzynastek" dla pracowników PAN.

"Stanowisko MNiSW w tej sprawie od początku było jednoznaczne: pominięcie tej kwestii w nowelizacji ustawy o PAN prowadziłoby do utrzymania nieuzasadnionego nierównego traktowania pracowników instytutów Akademii względem pracowników uczelni publicznych" – podkreślił resort nauki.

Stąd propozycja MNiSW, aby dodatkowe wynagrodzenie roczne miało dotychczasowy charakter nagrody rocznej z obligatoryjnego funduszu w wysokości co najmniej 8,5 proc. Jednocześnie MNiSW zadeklarowało, że wydatki wynikające z wprowadzenia tego rozwiązania w latach 2027 i 2028 zostaną pokryte w ramach środków pozostających w dyspozycji ministra nauki i szkolnictwa wyższego, bez konieczności zwiększania planowanego na ten okres limitu wydatków.

W opublikowanych w środę 30 września uwagach do projektu resort finansów podtrzymał swoje stanowisko o braku akceptacji dla proponowanych rozwiązań dotyczących nagród "na zasadach określonych w ustawie o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (...), jak również zaproponowanego rozwiązania dotyczącego wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego za pośrednictwem funduszu nagród, przy jednoczesnym nadaniu temu świadczeniu charakteru obligatoryjnego".

Resort finansów uznał też za niewystarczającą deklarację, że w ocenie skutków regulacji zostaną wprowadzone m.in. zmiany polegające na wskazaniu, iż skutki finansowe będą pokryte w ramach limitów wydatków ustalonych dla części budżetu dotyczącej PAN i ze środków własnych Akademii. W ocenie resortu zapis ten należy uzupełnić o stwierdzenie: "bez konieczności ich zwiększania o dodatkowe środki z budżetu państwa w roku 2026 i kolejnych latach".

Na pomyślny efekt negocjacji resortów nauki i finansów liczy prezes PAN prof. Marek Konarzewski. - Reforma bez rozwiązań finansowych byłaby nie reformą, lecz jej pozorem - podkreślił w rozmowie z PAP w połowie września.

We wrześniu do sprawy ustawy o PAN odniosła się również NIK. Po przeprowadzeniu kontroli finansów i majątku Polskiej Akademii Nauk Izba oceniła, że opóźnienia w działaniach kolejnych ministrów nauki w przygotowaniu nowej ustawy o PAN stwarzają realne ryzyko utraty ponad 4,9 mld euro z unijnego programu "Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027" (FENG). (PAP)

Nauka w Polsce

akp/ bar/