Używanie pasów bezpieczeństwa zmniejsza o połowę ryzyko śmierci lub poważnych obrażeń, a mimo to co dziesiąta osoba podróżująca na przednim siedzeniu pojazdu ich nie zapina. W rezultacie prawie połowa ofiar śmiertelnych wypadków drogowych w Stanach Zjednoczonych to osoby, które nie miały zapiętych pasów.

Jak wynika z badań naukowców z University of Pennsylvania School of Medicine (USA), kierowcy rezygnują z zapinania pasów bezpieczeństwa w sytuacjach, w których mogłyby one przynieść największe korzyści. Analiza wykazała, że czynniki takie, jak jazda po zmroku czy poruszanie się z dużą prędkością, miały silniejszy związek z niezapinaniem pasów niż dane demograficzne kierowcy.

W ramach badania tego zjawiska naukowcy przeanalizowali dane dotyczące 1000 uczestników (którzy wyrazili zgodę na udział w badaniu) i niemal 130 000 przejazdów, pozyskane z czujników zamontowanych w pojazdach, w tym w mechanizmach blokujących pasy. Na tej podstawie naukowcy ustalili, że większość osób pasy zapinała. Pasy były używane w przypadku 84 proc. wszystkich zarejestrowanych przejazdów.

Autorzy badań stwierdzili brak związku pomiędzy niezapinaniem pasów a takimi cechami kierowcy, jak płeć, wiek czy miejsce zamieszkania. Kluczowe okazały się natomiast okoliczności przejazdu: kierowcy rzadziej zapinali pasy w nocy i przy wyższych prędkościach. Prawdopodobieństwo zapięcia pasów przez kierowców było o 6 proc. mniejsze wieczorem i o 13 proc. mniejsze późną nocą. Wzrost prędkości o 10 mil (16 kilometrów) na godzinę wiązał się ze spadkiem częstotliwości zapinania pasów o 2 proc.

O ile 74 proc. kierowców pokonujących krótki dystans (do 5 mil, czyli 8 km) zapinało pasy, na dłuższych trasach odsetek ten wynosił 95 proc.

30 proc. zachowań związanych z zapinaniem pasów można było przypisać „czynnikom sytuacyjnym”, a nieco poniżej 1 proc. wynikało z czynników demograficznych.

„Nasze badanie sugeruje, że przyszłe kampanie dotyczące pasów bezpieczeństwa oraz inne działania interwencyjne mogą być skuteczniejsze, jeśli zamiast opierać się na ogólnych kryteriach demograficznych, skupią się na momentach, w których kierowcy najczęściej rezygnują z ich zapinania” – powiedział starszy autor publikacji, dr M. Kit Delgado, profesor nadzwyczajny medycyny ratunkowej.

Obecnie kampanie zachęcające do zapinania pasów mają zazwyczaj szeroki zasięg i wykorzystują m.in. elektroniczne tablice informacyjne oraz hasła w rodzaju „Zapnij pasy albo płać mandat” (ang. »Click-it or Ticket«).

Jednak prace zespołu zajmującego się tzw. »nudge’ingiem« (metodą delikatnego ukierunkowywania zachowań) wskazują na możliwość skuteczniejszego dotarcia do osób w sytuacjach, w których taki przekaz może być im najbardziej potrzebny.

Jednocześnie około 25 proc. skłonności do zapinania pasów nie dało się przypisać żadnemu z czynników uwzględnionych w badaniu. Dalsze prace mogłyby pomóc w zidentyfikowaniu tych nieznanych zmiennych – obejmujących prawdopodobnie czynniki inne niż demograficzne, takie jak cechy osobowości – i doprowadzić do opracowania skuteczniejszych metod interwencji.

Zespół odniósł już sukces w zwiększaniu liczby kierowców zapinających pasy. Oferowanie nagród pieniężnych w ramach „gry” zachęcającej kierowców do utrzymywania serii kolejnych przejazdów z zapiętymi pasami poskutkowało częstszym ich używaniem, nawet po zakończeniu samej gry.

„Przetestowaliśmy metody, które wydają się skuteczne w promowaniu tego bezpieczniejszego zachowania” – powiedział Delgado. - „Połączenie wszystkich dostępnych informacji z naszymi działaniami opartymi na metodzie »nudge« wydaje się szczególnie obiecujące”.

Paweł Wernicki(PAP)

pmw/ zan/