Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC) ogłosiła we wtorek zwycięzców najnowszego konkursu o granty. ERC Advanced to granty przyznawane doświadczonym naukowcom na realizację „ambitnych projektów opartych na ciekawości naukowej, które mogą doprowadzić do przełomowych odkryć”. Do 319 naukowców z całej Europy trafi 838 mln euro.

Wśród laureatów tegorocznych Advanced Grants jest jedna badaczka z polskich instytucji naukowych – dr hab. Karolina Kremens z Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. UWr. Naukowczyni kieruje finansowanym przez IDUB Inkubatorem Doskonałości Naukowej – Centrum Digital Justice (CDJ). IDUB to program Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza; w gronie tych uczelni jest Uniwersytet Wrocławski, gdzie działa CDJ.

ERC wyróżniła projekt prof. Kremens „crimPROfem: Przeobrażenie procesu karnego z perspektywy feministycznej w erze transformacji cyfrowej”. Badania w ramach grantu o wartości 2,5 mln euro potrwają pięć lat.

– Proces karny – tak jak wszystkie struktury społeczne – był budowany wyłącznie na męskim doświadczeniu. Dlatego od dawna feministyczna teoria prawa krytykuje to, jak prawo funkcjonuje. I stara się je zmienić – tłumaczyła w rozmowie z PAP prof. Kremens. Wraz z zespołem badaczka chce więc na nowo spojrzeć na fundamenty procesu karnego i ocenić je z perspektywy feministycznej teorii prawa.

Zdaniem naukowczyni właśnie teraz, w dobie rewolucji cyfrowej i digitalizacji, jest szansa na zmianę procesu karnego; transformacja technologiczna w sposób bezprecedensowy zmienia bowiem zasady i fundamenty prawa. – Transformacja cyfrowa wywraca je do góry nogami. Można to wykorzystać do zmiany prawa, w tym postępowania karnego. To ostatni moment na rekonstrukcję tego systemu, zanim nowe zasady, znów nieuwzględniające perspektywy wykluczonych dotąd grup, utrwalą się i skostnieją – podkreśliła prof. Kremens.

Jak zaznaczyła, współczesny feminizm nie skupia się wyłącznie na kobietach; bierze pod uwagę inne grupy wykluczone i marginalizowane, np. ze względu na rasę lub klasę społeczną. – Doświadczenia na przykład czarnoskórych kobiet z niskich klas społecznych w procesie karnym są zupełnie inne niż moje – wykształconej białej kobiety – podkreśliła zdobywczyni grantu.

Uściśliła, że na przykład systemy rozpoznawania twarzy mają poważne problemy z identyfikacją czarnoskórych kobiet. – Systemy predykcyjne są uczone albo na mężczyznach (białych i czarnych), albo na białych kobietach. W najmniejszym stopniu uwzględniają twarz czarnoskórej kobiety, bo nie były na nich szkolone. Często więc się mylą, a są powszechnie stosowane na potrzeby procesu karnego. Można też mnożyć przykłady dotyczące zawodności systemu prawa wobec na przykład rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej, czyli przedstawicieli tzw. Pierwszych Narodów, Inuitów i Metysów – tłumaczyła rozmówczyni PAP.

W projekcie wyróżnionym grantem ERC jest kilka elementów, m.in. „Feminist Criminal Judgments Project in the Digital Era”, czyli przepisywanie z perspektywy feministycznej wyroków karnych. – Spojrzymy na orzeczenia w sprawach karnych, w których na przykład wykorzystywano dowody elektroniczne albo stosowano narzędzia pozwalające komunikować się na odległość, i zastanowimy się, czy gdyby zmienić perspektywę na feministyczną, zapadłby inny wyrok albo jego uzasadnienie mogłoby być inne – opisała prof. Kremens.

– To naprawdę ważna część mojego projektu. Jestem szczególnie zadowolona, że wspólnie z badaczkami w niego zaangażowanymi będziemy mogły zrealizować tę część badań – przyznała zdobywczyni grantu ERC.

Prof. Kremens podkreśla także, że w zespole, który będzie realizował projekt crimPROfem, znajdują się również doktorantki i doktoranci. – Kieruję Centrum Digital Justice na Uniwersytecie Wrocławskim, finansowanym z programu IDUB. Na przykładzie młodych ludzi, z którymi pracuję, doskonale widać, ile znaczy wsparcie dobrego zespołu dla młodych badaczek i badaczy, i jak – dzięki odpowiedniemu podejściu, warunkom, które się im stwarza, i czasowi im poświęconemu – mogą się rozwijać. Chciałabym, żeby mieli szansę doktoryzować się w takim środowisku, w jakim ja sama chciałabym pisać doktorat na ich miejscu - mówiła.

Badaczka uważa, że w Centrum Digital Justice jak w soczewce skupiają się wszystkie postulaty, o które walczą polscy naukowcy w ramach protestu „3 proc. na naukę”. – Finansowanie Centrum z programu IDUB pozwoliło zapewnić stosunkowo wysokie wynagrodzenia wszystkim pracownikom, także doktorantom i współpracującym z nami studentom, ale przede wszystkim umożliwiło prowadzenie badań na światowym poziomie. Cieszę się, że możemy na naszym przykładzie pokazać, jakie sukcesy może odnieść nauka uprawiana w Polsce, jeżeli tylko stworzy jej się odpowiednie do tego warunki – podkreśla prof. Kremens.

– Moim laboratorium jest proces karny, moim narzędziem jest feministyczna teoria prawa, a moją szansą na dokonanie zmiany – transformacja technologiczna i rewolucja cyfrowa – podsumowała zdobywczyni ERC Advanced Grant – pierwszego na Uniwersytecie Wrocławskim i 18. w Polsce tego typu dofinansowania z Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych.

Prof. Kremens, doktorka habilitowana nauk prawnych, w przeszłości przez cztery lata pracowała jako asesorka prokuratury. Jest wiceprzewodniczącą Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, była m.in. stypendystką Fullbrighta w University of Connecticut School of Law (USA), stypendystką McDougalla na Uniwersytecie w Ottawie (Kanada), dostała też stypendium MNiSW dla wybitnych młodych naukowców. Kierowała i kieruje krajowymi i międzynarodowymi projektami badawczymi, w tym finansowanymi przez NCN oraz NAWA. Naukowo zajmuje się m.in. porównawczym i międzynarodowym procesem karnym, strukturą i funkcjonowaniem prokuratury, wpływem nowych technologii na proces karny i feministyczną teorią prawa.

European Research Council (ERC) to powstała w 2007 r. organizacja wspierająca przełomowe badania naukowe w Europie. Agencja co roku ogłasza konkursy dla młodych naukowców (Starting Grants i Consolidator Grants) i dla doświadczonych badaczy (Advanced Grants). Przyznawane są również Synergy Grants (dla zespołów 2-4 liderów) oraz Proof of Concept Grants (na komercjalizację badań). Budżet ERC na lata 2021-2027 wynosi 16 mld euro.

Jak podano na stronie rady, od 2007 r. do tej pory ERC przyznała we wszystkich programach finansowanie na sumę ok. 32,6 mld euro ponad 18,5 tys. projektów. Granty ERC na sumę ponad 192 mln euro otrzymało 106 polskich projektów.

Nauka w Polsce, Anna Bugajska (PAP)

abu/ bar/