12 sierpnia całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne w pasie przebiegającym m.in. przez Islandię i Hiszpanię. W Polsce będzie można zobaczyć zaćmienie częściowe – w trakcie jego maksimum Księżyc przesłoni znaczną część tarczy słonecznej, zmieniając jej kształt w sierp.

Zaćmienie rozpocznie się przed zachodem Słońca (w Polsce, w zależności od miejsca, pomiędzy godziną 19:10 a 19:20), ale jego koniec nastąpi już po schowaniu się Słońca za horyzont.

Najkorzystniejsze warunki do obserwacji będą panować w zachodniej i północnej Polsce. Maksymalna faza w naszym kraju wyniesie 88 proc. w Kotlinie Kłodzkiej, a na Mazurach będzie to maksymalnie 85 proc.

„W okolicach Wrocławia, Gorzowa Wielkopolskiego i Szczecina Księżyc zasłoni nawet około 86 proc. tarczy Słońca. W południowo-wschodniej części kraju zjawisko będzie płytsze, a w rejonie Rzeszowa osiągnie około 58 proc.” – podała dr Elżbieta Kuligowska z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, cytowana w informacji przesłanej przez uczelnię.

Najmniej efektownie będzie w Bieszczadach, gdzie w praktyce obserwatorzy zobaczą 42 proc. zasłoniętej tarczy – bo potem Słońce zajdzie. Zresztą, w Polsce na wschód od linii Olsztyn-Łódź-Opole faza maksymalna nastąpi już po zachodzie naszej dziennej gwiazdy.

Momenty zaćmienia dla wybranych miast, podane według „Almanachu astronomicznego na rok 2026”, wydanego przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne (podane są kolejno: początek, faza maksymalna, zachód Słońca): Białystok – 19.13, brak maksimum, 20.01; Gdańsk – 19.11, 20.05, 20.23; Kraków – 19.18, brak maksimum, 20.04; Łódź – 19.16, 20.08, 20.12; Poznań – 19.15, 20.10, 20.24; Szczecin – 19.14, 20.08, 20.26; Warszawa – 19.15, 20.07, 20.07; Wrocław – 19.17, 20.12, 20.19.

Fazy maksimum (jeśli wartość podano w nawiasie, oznacza to, że nastąpi ona już po zachodzie Słońca): Białystok – (0,792), Gdańsk – 0,855, Kraków – (0,711), Łódź (0,866), Poznań - 0,867, Szczecin - 0,867, Warszawa - 0,861, Wrocław - 0,874.

Ze względu na niskie położenie Słońca nad horyzontem, dr Elżbieta Kuligowska poleca, aby wcześniej znaleźć miejsce z niezasłoniętym widokiem na zachód – wolne od budynków, drzew i wzniesień.

Naukowczyni przypomniała ponadto, że obserwacja Słońca bez odpowiedniego zabezpieczenia może prowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku – promieniowanie słoneczne może bowiem uszkodzić siatkówkę oka, a szkody często powstają bezboleśnie i pozostają nieodwracalne.

Bezpiecznym rozwiązaniem są certyfikowane okulary do obserwacji zaćmień, a także lornetki lub teleskopy wyposażone w odpowiednie filtry słoneczne. Jest jeszcze metoda projekcyjna, czyli rzutowanie obrazu Słońca na kartkę papieru.

Naukowcy przestrzegają jednak przed sposobami obserwacji, które przez lata obrosły mitami - jak płyty CD, przydymione szkło, okulary przeciwsłoneczne czy klisze fotograficzne. Te metody nie zapewniają wystarczającej ochrony, dając złudne poczucie bezpieczeństwa.

Jak przypomniała badaczka z UJ, zaćmienie Słońca występuje, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią a Słońcem, częściowo lub całkowicie zasłaniając jego tarczę. Podkreśliła, że choć zjawisko może wystąpić wyłącznie podczas nowiu, nie obserwuje się go co miesiąc. „Wynika to z faktu, że orbita Księżyca jest nachylona względem płaszczyzny orbity Ziemi o około 5 stopni. Do zaćmienia dochodzi tylko wtedy, gdy nów przypada w pobliżu punktu przecięcia obu orbit” – wyjaśniła.

Dr Kuligowska przypomniała, że następna okazja do obserwacji głębokiego zaćmienia częściowego nastąpi już 2 sierpnia przyszłego roku. Natomiast na kolejne całkowite zaćmienie widoczne z terytorium Polski trzeba będzie poczekać aż do 2135 roku. (PAP)

akp/ agt/