Padaczka (epilepsja) to przewlekła choroba neurologiczna, objawiająca się nawracającymi, nagłymi napadami wywołanymi przez wyładowania elektryczne w mózgu. Może prowadzić do utraty przytomności, drgawek lub zaburzeń świadomości. Leczenie opiera się głównie na lekach przeciwpadaczkowych, które u większości pacjentów pozwalają na prowadzenie normalnego życia. Ale leki nie zawsze wystarczają.

Padaczka lekooporna dotyka miliony ludzi na całym świecie i pozostaje jednym z najtrudniejszych w leczeniu zaburzeń neurologicznych. Jeśli napady utrzymują się pomimo leczenia, skuteczne może być chirurgiczne usunięcie wywołującej je tkanki nerwowej.

Jednak taka operacja nie zawsze jest możliwa, szczególnie gdy nieprawidłowa strefa nakłada się na obszary odpowiedzialne za krytyczne funkcje, takie jak mowa czy ruch.

Potencjalnym rozwiązaniem może być termokoagulacja o częstotliwości radiowej sterowana stereoelektroencefalografią (RF-TC). Dzięki wszczepianym elektrodom można dostarczać ukierunkowane bodźce cieplne w patologiczne obszary, co zmniejsza obciążenie chirurgiczne i skraca czas rekonwalescencji.

Zespół profesora Haifenga Shu i doktora Xin Chena z Uniwersytetu Południowo-Zachodniego Jiaotong (Chiny) przeanalizował sygnały z wszczepionych elektrod mózgowych przed i po RF-TC, aby pokazać, jak ukierunkowana terapia cieplna zmienia sieci neuronowe związane z napadami padaczkowymi i czy zmiany te mają związek z poprawą (https://doi.org/10.1186/s41016-026-00428-8).

Naukowcy retrospektywnie przebadali 17 pacjentów z padaczką oporną na leczenie, u których zastosowano monitorowanie stereoelektroencefalograficzne, a następnie RF-TC. Przeanalizowali oni nagrania z fazy spoczynku w stanie czuwania, zebrane przed leczeniem i bezpośrednio po nim. Za pomocą zaawansowanej analizy sygnału zmierzyli, jak silnie różne obszary mózgu synchronizowały się w pasmach częstotliwości delta, theta, alfa, beta i gamma. Zastosowali również metody teorii grafów, aby szczegółowo ocenić, czy ważne węzły komunikacyjne w sieciach napadowych uległy osłabieniu lub reorganizacji po leczeniu.

Najbardziej widoczne efekty zaobserwowano w paśmie częstotliwości alfa, które często wiąże się ze stabilną komunikacją mózgową na duże odległości. Po zastosowaniu RF-TC łączność zarówno w obrębie stref epileptogennych, jak i między tymi strefami a innymi badanymi obszarami znacząco się zmniejszyła.

Zmieniło się również kilka właściwości sieci, co sugeruje, że szlaki wywołujące napady po leczeniu stały się mniej dominujące. Odkrycia te potwierdzają hipotezę, że RF-TC może zaburzać nieprawidłową synchronizację sieci, a nie tylko lokalnie niszczyć niewielki obszar docelowy.

Pacjenci, u których nie osiągnięto znaczącej redukcji napadów padaczkowych, wykazali silniejszy spadek łączności w paśmie alfa i theta, co sugeruje szersze, ale mniej korzystne zaburzenie sieci. Natomiast pacjenci, u których nastąpiła poprawa, wykazali zwiększoną klasteryzację w paśmie gamma, co może odzwierciedlać zdrowszą lokalną reorganizację obwodów po osłabieniu szlaków patologicznych w wyniku terapii.

„RF-TC wydaje się wpływać na mózg dotknięty padaczką jako terapia sieciowa, a nie jedynie jako zmiana ogniskowa” – powiedział prof. Shu. Jak uznał, wczesne sygnały elektrofizjologiczne po leczeniu mogą pomóc klinicystom zrozumieć, czy interwencja jest skuteczna.

Odkrycia te mogą mieć natychmiastową wartość praktyczną. Jeśli krótkie rejestracje aktywności mózgu po zabiegu pozwolą przewidzieć odpowiedź, lekarze będą mogli wcześniej ocenić skuteczność i odpowiednio dostosować strategie leczenia. Można by rozważyć wcześniejsze dodatkowe interwencje lub alternatywne terapie.

Badanie ma również szersze implikacje dla neuronauki i medycyny precyzyjnej. Zrozumienie, w jaki sposób ukierunkowana terapia termiczna przekształca dysfunkcyjne obwody, może ukierunkować przyszłą współpracę neurochirurgów, inżynierów, specjalistów obrazowania i naukowców obliczeniowych pracujących nad spersonalizowanymi metodami leczenia padaczki i innych zaburzeń mózgu. Chociaż autorzy zauważają, że nadal potrzebne są szersze badania prospektywne, obecne wyniki sugerują, że RF-TC może stanowić ważny krok w kierunku leczenia padaczki sterowanego siecią neuronową.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ bar/