Naukowcy opublikowali pierwszą globalną mapę niewielkich grzbietów na księżycowych morzach (ang. small mare ridges, SMR). Grzbiety te bywają nazywane łacińskim określeniem dorsum (w liczbie mnogiej dorsa). Takie struktury występują na Księżycu, a także na Marsie, Wenus i niektórych innych ciałach Układu Słonecznego. Wbrew nazwie księżycowe morza nie są wypełnione wodą. Tym terminem określane są duże ciemne równiny pokryte zastygłym bazaltem (widoczne nawet gołym okiem z Ziemi).

Okazało się, że grzbiety SMR są geologicznie młode, a na dodatek mogą być potencjalnym źródłem trzęsień gruntu na Księżycu.

Księżyc jest aktywny tektonicznie, tak jak Ziemia. Jednak wpływ sił tektonicznych na obu ciałach jest różny. Skorupa ziemska jest podzielona na płyty tektoniczne, które zbiegają się, rozdzielają, przesuwają względem siebie. W efekcie tworzą się grzbiety górskie, rowy oceaniczne, pierścienie wulkanów.

W przypadku Księżyca nie ma podziału jego skorupy na płyty tektoniczne. Jednak naprężenia powodują powstawanie pewnych form terenu. Do najpowszechniejszych należą skarpy płatowe, formujące się na wyżynach, gdy skorupa ulega ściśnięciu, a powstałe w wyniku tego siły wypychają materiał w górę wzdłuż uskoku, tworząc grzbiet. Struktury te powstały w ciągu ostatniego miliarda lat.

W 2010 roku odkryto, że Księżyc powoli się kurczy. Ten proces jest przyczyną powstania skarp płatowych. Osobną klasą struktur są właśnie grzbiety SMR. Grzbiety te powstają w taki sam sposób, jak skarpy płatowe, ale w odróżnieniu od nich, znajdują się na księżycowych morzach.

W ramach analizy odkryto 1114 nowych grzbietów SMR, co zwiększyło liczbę znanych struktur tego typu do 2634. Okazało się, że średni wiek grzbietu SMR to 124 miliony lat. To oznacza, że należą do najmłodszych struktur geologicznych na Księżycu.

Wcześniej wykryto związek pomiędzy aktywnością tektoniczną tworzącą skarpy płatowe, a trzęsieniami księżycowego gruntu. Skoro grzbiety SMR powstają w wyniku tej samej aktywności tektonicznej, oznacza to, że trzęsienia mogą występować też na księżycowych morzach. To zwiększa ryzyko dla załogowej eksploracji Księżyca.

Badania prowadzone były m.in. przez naukowców z Center for Earth and Planetary Studies, należącego do National Air and Space Museum, które z kolei wchodzi w skład Smithsonian Institution. Smithsonian Institution (nazywana też w skrócie Smithsonian, po polsku Instytut Smithsona) to olbrzymi kompleks muzeów i ośrodków badawczych powstały w 1846 roku, głównie w Waszyngtonie.

Wyniki badań opublikowano w „The Planetary Science Journal”. Pierwszym autorem publikacji jest Cole Nypaver. (PAP)

cza/ agt/