Publikacja na ten temat ukazała się w Science Advances.

Najstarsze dowody na istnienie stosu pogrzebowego pochodzą ze stanowiska Xaasaa Na’ na Alasce. Znaleziono tam szczątki około trzyletniego dziecka, które skremowano około 11,5 tys. lat temu. Przed odkryciem stosu na górze Hora najstarsze kremacje na kontynencie afrykańskim datowano na około 3,5 tys. lat i wiązano je z pasterskimi społecznościami. Kremacja była częstsza w tych społecznościach, bo dysponowały bardziej zaawansowaną technologią i bardziej rozbudowanymi rytuałami pogrzebowymi niż społeczności łowiecko-zbierackie.

„Kremacja jest bardzo rzadko spotykana zarówno wśród dawnych, jak i współczesnych łowców-zbieraczy, przynajmniej częściowo dlatego, że wykorzystanie stosów pogrzebowych do spopielenia szczątków wymaga ogromnego nakładu pracy i czasu” - powiedziała główna autorka badania, dr Jessica Cerezo-Roman, profesor antropologii na Uniwersytecie Oklahomy.

Zastosowanie nowych metod archeologicznych pozwoliło badaczom zrekonstruować przebieg wydarzeń związanych z kremacją u podnóża góry Hora z niespotykaną dotąd dokładnością. Wyniki wskazują, że praktyki pogrzebowe i inne zachowania społeczne dawnych afrykańskich łowców-zbieraczy były znacznie bardziej złożone niż dotychczas sądzono.

„Nasze odkrycie to dowód najwcześniejszej znanej kremacji w Afryce, który zmusza nas do ponownego przemyślenia sposobu, w jaki postrzegamy zbiorową pracę i rytuały w dawnych społecznościach łowiecko-zbierackich” - dodała współautorka publikacji prof. Jessica Thompson z Uniwersytetu Yale, kierująca projektem badawczym na tym stanowisku.

Odkryte stanowisko znajduje się pod skalnym okapem u podstawy granitowego ostańca. Badania archeologiczne prowadzone w latach 50. XX wieku wykazały, że miejsce to było wykorzystywane jako cmentarz przez łowców-zbieraczy. Prace zespołu prof. Thompson, rozpoczęte w 2016 roku, wykazały, że ludzie zamieszkiwali to miejsce już około 21 tys. lat temu, a pochówki miały miejsce między 16 tys. a 8 tys. lat temu. Nie znaleziono jednak dowodów na inne kremacje w tym miejscu, poza jedną.

Analiza 170 fragmentów kości ludzkich wydobytych ze stosu pogrzebowego sugeruje, że skremowano tutaj ciało kobiety, która w momencie śmierci miała między 18 a 60 lat. Na podstawie stanu kości i wzorców zmian termicznych badacze ustalili, że ciało skremowano prawdopodobnie w ciągu kilku dni od śmierci. Nacięcia widoczne na kilku kościach kończyn wskazują, że przed spaleniem pozbawiono je tkanek miękkich.

„Zaskakujące jest, że na stosie nie znaleziono fragmentów zębów ani kości czaszki. Ponieważ te elementy zwykle zachowują się w przypadku kremacji, sądzimy, że głowę usunięto przed spaleniem” - opisała dr Elizabeth Sawchuk, kuratorka ds. ewolucji człowieka w Muzeum Historii Naturalnej w Cleveland.

„Rośnie liczba dowodów wskazujących, że wśród dawnych łowców-zbieraczy w Malawi istniały rytuały pogrzebowe obejmujące pośmiertne usuwanie, przechowywanie i wtórny pochówek części ciała” - dodała dr Jessica Cerezo-Roman.

Budowa stosu wymagała zgromadzenia co najmniej 30 kilogramów drewna i traw, co wskazuje na znaczny wysiłek zbiorowy. Analiza popiołów i fragmentów kości sugeruje, że uczestnicy kontrolowali przebieg spalania i stale dokładali opał, aby utrzymać wysoką temperaturę ognia.

Naukowcy odkryli również, że około 700 lat przed kremacją rozpalano w tym miejscu duże ogniska. Kolejne palono tu również w ciągu 500 lat po tym wydarzeniu. Choć nie znaleziono śladów kolejnych kremacji odkrycia wskazują, że ludzie pamiętali lokalizację stosu i uznawali ją za miejsce o trwałym znaczeniu i punkt orientacyjny w północnym Malawi.

Chociaż sam proces kremacji dobrze udokumentowano, nadal nie wiadomo, dlaczego ciało właśnie tej jednej kobieta skremowano, skoro inne pochówki na tym stanowisku traktowano inaczej. (PAP)

ekr/ agt/