Tożsamość narodowa a promowanie postaw proekologicznych

Chorzów, 29.03.2022. Kibic reprezentacji Polski podczas finałowego meczu barażowego ze Szwecją o awans do piłkarskich mistrzostw świata. PAP/Zbigniew Meissner
Chorzów, 29.03.2022. Kibic reprezentacji Polski podczas finałowego meczu barażowego ze Szwecją o awans do piłkarskich mistrzostw świata. PAP/Zbigniew Meissner

Tożsamość narodowa odgrywa kluczową rolę w promowaniu postaw proekologicznych, które są niezbędne do walki z kryzysem klimatycznym – ustalił zespół naukowców z Polski i Nowej Zelandii.

Zrozumienie relacji między poczuciem tożsamości narodowej a stosunkiem do zachowań i polityk proekologicznych może ułatwić opracowanie skutecznych działań proekologicznych – przekonują naukowcy na łamach PLOS Climate.

Z jednej strony wcześniejsze badania prowadzone w Nowej Zelandii wskazują, że silna tożsamość narodowa może mobilizować zachowania proekologiczne. Prawie 90 proc. Nowozelandczyków wpisuje postawy proekologiczne w swoją tożsamość narodową.

Z drugiej jednak strony silna tożsamość narodowa niekoniecznie musi przekładać się na większą gotowość do wprowadzania dobrych dla środowiska rozwiązań. Gdy tożsamość narodowa łączy się z poleganiem na źródłach energii postrzeganych jako tradycyjne i stanowiących część tradycyjnego wyobrażenia narodowego - takich jak paliwa kopalne (np. węgiel w Polsce) - transformację energetyczną można postrzegać jako wymuszoną z zewnątrz.

Naukowcy wzięli pod uwagę dwie formy tożsamości narodowej. Pierwsza to bezpieczna identyfikacja narodowa. Charakteryzuje się ona poczuciem silnych więzi i solidarności z członkami własnej grupy oraz satysfakcją z przynależności do grupy. Drugą formę tożsamości można opisać jako narodowy narcyzm. Zgodnie z nią dana grupa narodowa jest wyjątkowa, zasługuje na uznanie i specjalne traktowanie. U podstaw tej postawy znajdują się niezaspokojone potrzeby indywidualne, np. niskie poczucie kontroli osobistej czy niska samoocena.

„Podczas gdy bezpieczna identyfikacja narodowa oznacza zadowolenie z przynależności do grupy i poczucie solidarności z rodakami, to narcyzm narodowy oznacza bezwarunkową wiarę w wielkość grupy narodowej, która wymaga zewnętrznego uznania. Przypuszczaliśmy, że - w przeciwieństwie do bezpiecznej identyfikacji narodowej - narcyzm narodowy będzie wiązał się negatywnie ze wsparciem rozwiązań łagodzących skutki zmian klimatycznych, ponieważ takie działania bezpośrednio nie dają poczucia, że inni dostrzegają naszą wielkość i liczą się z nami, a zatem nie zaspokajają kluczowych potrzeb psychologicznych takich osób” - opisuje główna autorka badania prof. Aleksandra Cisłak-Wójcik, psycholożka, prorektorka ds. nauki Uniwersytetu SWPS, cytowana w materiałach prasowych.

W analizie naukowcy wykorzystali dane z dwóch obszernych badań sondażowych przeprowadzonych w Polsce z udziałem prób reprezentatywnych dla wieku, płci i wykształcenia, liczących w obu przypadkach ponad 1 tys. osób. Mierzono w nich narodowy narcyzm, identyfikację narodową oraz poparcie dla polityki klimatycznej związanej z wprowadzeniem Europejskiego Zielonego Ładu i poparcie dla inwestowania w rozwój m.in. alternatywnych źródeł energii.

W pierwszym badaniu wykazano, że tzw. bezpieczna tożsamość narodowa jest pozytywnie związana ze wsparciem dla rozwoju odnawialnych źródeł energii i Europejskiego Zielonego Ładu. Natomiast narodowy narcyzm wiązał się z mniejszym poparciem dla polityki proekologicznej, rozwoju odnawialnych źródeł energii, za to z większym wsparciem dla energii czerpanej z paliw kopalnych.

„Co ciekawe, nie zaobserwowano związku poparcia dla rozwoju energii atomowej z tymi formami identyfikacji narodowej, a jedynie słaby związek z prawicowymi poglądami politycznymi. Te wyniki wskazują, że dyskurs dotyczący energii atomowej na tym etapie nie jest jeszcze upolityczniony” – napisali naukowcy.

Wyniki drugiego badania pokazały, że poparcie dla polityki proklimatycznej zależy od przeznaczania środków finansowych na wzmacnianie ekologicznego wizerunku kraju. Jak tłumaczą badacze, gotowość uczestników do wspierania poprawy wizerunku - w przypadku osób o wyższym poziomie narodowego narcyzmu - można przypisać ich wzrostowi poczucia własnej wartości. Jednocześnie osoby o wyższym poziomie bezpiecznej identyfikacji narodowej dążyły do zmniejszenia środków przeznaczanych na kampanię wizerunkową, aby można je było przeznaczyć na same działania prośrodowiskowe.

„Odkrycie to ma także praktyczne implikacje dotyczące roli psychologicznych potrzeb w kształtowaniu poparcia dla wprowadzania polityk publicznych ukierunkowanych na neutralność klimatyczną. Pokazuje, w jaki sposób można mobilizować poparcie polityczne wśród tych, którzy nie popieraliby takiej polityki jedynie w celu łagodzenia globalnych zmian klimatu. Skuteczne jej wprowadzanie zależy od pokazania, w jaki sposób realizuje ona potrzeby i jednych, i drugich” – przekonuje prof. Cisłak-Wójcik.

„Nasze odkrycia podkreślają, że tożsamość narodowa odgrywa kluczową rolę w promowaniu działań zbiorowych, które są niezbędne do walki z kryzysem klimatycznym” - dodaje prof. Taciano Milfont, współautor artykułu z University of Waikato w Nowej Zelandii.

Nauka w Polsce, Urszula Kaczorowska

uka/ bar/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera