Nauka dla Społeczeństwa

30.09.2022
PL EN
09.06.2022 aktualizacja 09.06.2022

Polacy wskazali mechanizm, który może prowadzić do rozwoju chorób neurorozwojowych

Fot. Adobe Stock Fot. Adobe Stock

Zespół polskich naukowców wykazał długofalowy związek pomiędzy zaburzeniami ekspresji genów we wczesnym dzieciństwie, a deficytami w interakcjach społecznych u dorosłych już osób. Opisane przez badaczy zmiany na poziomie molekularnym mogą stanowić jeden z mechanizmów powstawania chorób neurorozwojowych.

Dr Matylda Roszkowska i Anna Krysiak wraz z zespołem badaczy pracujących pod kierunkiem prof. Katarzyny Kality w Laboratorium Neurobiologii w Centrum Badań Plastyczności Neuronalnej i Chorób Mózgu BRAINCITY w Instytucie Nenckiego PAN pokazały nowy związek pomiędzy zaburzeniami w procesie odczytywania informacji zawartych w genach we wczesnym dzieciństwie, a późniejszymi deficytami w zachowaniu społecznym w życiu dorosłym.

Wyniki badania opublikowano w prestiżowym czasopiśmie Cellular and Molecular Life Sciences. W prasowym komunikacie donosi o nim Fundacja na rzecz Nauki Polskiej.

"Choroby neurorozwojowe należą do złożonej grupy deficytów charakteryzujących się zaburzeniami poznawczymi i społecznymi. Należą do nich m.in. upośledzenie umysłowe, zaburzenia ze spektrum autyzmu, ADHD, czy schizofrenia. Wśród przyczyn ich występowania leżą m.in. nieprawidłowości w regulacji ekspresji genów pojawiające się w trakcie rozwoju układu nerwowego" – wyjaśnia dr Matylda Roszkowska, cytowana w prasowym komunikacie.

Zaburzenia w transkrypcji, czyli funkcji genów, a co za tym idzie w syntezie białek mogą powodować zmiany w liczbie, strukturze i działaniu połączeń pomiędzy komórkami nerwowymi – synaps, a przez co wypływać na jedną z najważniejszych właściwości mózgu – plastyczność.

"Co więcej należy podkreślić, iż nieprawidłowości na poziomie synaps są jedną z cech charakterystycznych chorób neurorozwojowych, przedkładającą się na ich obraz kliniczny, a jednym z ich typowych objawów są tzw. zaburzenia społeczne, obejmujące trudności z wchodzeniem w złożone interakcje z innymi osobnikami w obrębie gatunku" – tłumaczy Anna Krysiak, cytowana w informacji FNP.

Odkrycie neurobiologicznych podstaw zaburzeń interakcji społecznych jest jednym z wyzwań współczesnej nauki. "Brak odpowiednich narzędzi i testów diagnostycznych pozwalających na obiektywną ocenę zachowań osobników w grupie utrudnia zbadanie związku pomiędzy nieprawidłową funkcją genów, a interakcjami społecznymi zwierząt. Zrozumienie mechanizmów prowadzących do pojawienia się deficytów neurorozwojowych jest kluczowe dla rozwoju terapii w przyszłości" – podkreśla prof. Katarzyna Kalita.

Naukowcy z BRAINCITY w badaniach użyli genetycznie zmodyfikowanych zwierząt pozbawionych jednego z kluczowych białek regulujących aktywność genów w mózgu, czyli czynnika transkrypcyjnego – białka SRF (ang. Serum Response Factor), by zbadać związek pomiędzy zmianami w ekspresji genów na wczesnych etapach rozwoju neuronalnego, a późniejszymi zaburzeniami w zachowaniu u osobników dorosłych. Grupa prof. Katarzyny Kality wykorzystała innowacyjny, stworzony przez zespół prof. Eweliny Knapskiej system Eco – HAB® pozwalający na wiarygodną i wysoce powtarzalną ocenę złożonych zachowań społecznych u myszy, bez ingerencji ze strony badacza w trakcie trwania testu.

Przeprowadzone na gryzoniach badania dowiodły, że obniżenie poziomu białka SRF upośledza zachowania socjalne u samców i samic. Zwierzęta przejawiały objawy fobii społecznej i unikały interakcji z innymi osobnikami w klatce. Zaburzeniom w zachowaniu myszy z wyciszoną ekspresją SRF towarzyszyły zmiany w strukturze i funkcji kolców dendrytycznych, na których zlokalizowana jest większość synaps pobudzających w mózgu.

W dalszych eksperymentach prowadzonych w warunkach in vitro dr Roszkowska i Krysiak potwierdziły, że obniżenie poziomu SRF w trakcie rozwoju komórek nerwowych prowadzi do zaburzeń w neurotransmisji pobudzającej. W neuronach z wyciszoną ekspresją SRF doszło do istotnego spadku poziomu białek będących podjednostkami receptora AMPA, selektywnie aktywowanego przez główny neuroprzekaźnik w mózgu – glutaminian. Równocześnie, opisywanym zmianom towarzyszyło zmniejszenie liczby funkcjonalnych synaps - czytamy w prasowym komunikacie.

"Zmiany w strukturze kolców dendrytycznych – zwiększenie liczby niedojrzałych, czyli wydłużonych wypustek oraz towarzyszące im obniżenie zawartości podjednostek receptorów AMPA świadczyć mogą, iż zależna od SRF regulacja ekspresji genów we wczesnych etapach rozwoju mózgu istotnie wpływa na proces dojrzewania synaps" – zaznacza prof. Kalita, cytowana w informacji prasowej.

Opisane w pracy zmiany na poziomie molekularnym mogą stanowić jeden z mechanizmów powstawania chorób neurorozwojowych i towarzyszących im zaburzeń w zachowaniu w życiu dorosłym.

"Przeprowadzone przez nas badania przybliżają nas do zrozumienia związku pomiędzy ekspresją genów podczas krytycznych etapów rozwoju układu nerwowego, a późniejszymi deficytami neurobiologicznymi obserwowanymi w wielu jednostkach chorobowych" – podsumowuje prof. Kalita.

PAP - Nauka w Polsce

ekr/ zan/

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

Copyright © Fundacja PAP 2022