Historia i kultura

Bogate znaleziska archeologów na słowiańskim cmentarzysku

Naczynie z epoki brązu kultury trzcinieckie odkryte obok kurhanów.  Fot. Ł. Miechowicz
Naczynie z epoki brązu kultury trzcinieckie odkryte obok kurhanów. Fot. Ł. Miechowicz

Około 40 tys. fragmentów naczyń glinianych, kilkanaście zabytków metalowych z VIII-X w. oraz setki kości ludzkich i zwierzęcych odkryli archeolodzy w słowiańskich kurhanach w Lipsku-Polesiu na Roztoczu.

Do znalezisk doszło w czasie wykopalisk prowadzonych ponad 60 lat temu, ale archeolodzy nie mieli dotąd czasu lub możliwości na ich analizy i badania specjalistyczne. Ostatnio wrócili do tego zadania i odwiedzili przepastne magazyny, w których przechowywane są pozyskane wcześniej zabytki.

“Jednym z problemów archeologii jest zaleganie w magazynach ogromnej liczby zabytków z badań dawnych. Dotyczy to również ważnych prac badawczych prowadzonych w latach 50. i 60. w ramach tzw. badań milenijnych” - powiedział Nauce w Polsce dr Łukasz Miechowicz z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Jest on jednym z badaczy zaangażowanych w analizę zabytków Lipsku-Polesiu. W projekcie biorą też udział naukowcy z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Muzeum Ziemi PAN. Kierownikiem projektu jest antropolog dr Łukasz Maurycy Stanaszek.

Krzesiwo ogniwowe.  Fot. Ł. Miechowicz
Krzesiwo ogniwowe.  Fot. Ł. Miechowicz 

Badania milenijne prowadzone były od końca lat 40. do lat 60. XX wieku w całej Polsce na szeroką skalę. Ich celem było rozpoznanie głównych centrów władzy piastowskiej. Archeolodzy uzyskali wtedy wiele danych na temat dziejów państwa polskiego w początkowych fazach jego istnienia. Wówczas też przekopano 38 z 76 wczesnośredniowiecznych kurhanów w Lipsku-Polesiu koło Zamościa.

“Tym samym miejsce to stało się jednym z najlepiej przebadanych cmentarzysk słowiańskich okresu plemiennego, bo funkcjonującego w VIII-X w., w Polsce” - sprecyzował dr Miechowicz.

W ostatnich latach naukowcy powrócili do magazynów, w których składowanych jest ok. 40 tys. fragmentów naczyń glinianych, kilkanaście znalezisk zabytków metalowych i setki kości, zarówno ludzkich i zwierzęcych. Archeolodzy przyjrzeli się też dokumentacji archeologicznej sprzed kilku dekad: rysunkom i opisom wykonanym przez samych odkrywców. Zostały opracowane na nowo za pomocą programów graficznych.

Jak relacjonuje Nauce w Polsce dr Miechowicz, dzięki ponownej analizie archiwalnej dokumentacji, udało się wyróżnić kilka typów słowiańskich ciałopalnych pochówków. Pod kurhanami były na przykład groby z konstrukcjami drewnianymi w postaci skrzyń.

“W przypadku dwóch kurhanów ustaliliśmy, że ich konstrukcja nawiązywała do budowy wczesnośredniowiecznych domostw. Odwzorowano nawet paleniska wyłożone brukiem kamiennym, który wyznaczał ich zasięg” - podkreślił archeolog.

Naukowiec zwrócił też uwagę na kurhan z VIII w. oznaczony numerem 35. Była to jedna z większych konstrukcji znanych z tego okresu. Na szczycie odkryto konstrukcję w formie nawiązującej do półziemianki z kamiennym brukiem - paleniskiem wewnątrz. Wśród przepalonych kości znaleziono ostrogę, grot strzały oraz paciorek szklany podobny do znanych ze Skandynawii i dalekiej Rusi.

Kurhan nr 35. Opracowanie Jakub Stępnik.
Kurhan nr 35. Opracowanie Jakub Stępnik. 

Naukowcy przebadali też odkryte w grobach szczątki kostne. "Okazało się, że tylko część z nich należała do ludzi, reszta to kości zwierzęce. W kilku przypadkach na tej słowiańskiej nekropolii razem ze zmarłymi palono także konie lub części tych zwierząt. Były to niezwykle rzadkie i elitarne dary grobowe na Słowiańszczyźnie okresu plemiennego" - podkreślił archeolog.

Jak zaznaczył dr Miechowicz, cmentarzysko kurhanowe nie istniało w odosobnieniu. Chowano na nim zapewne mieszkańców zlokalizowanego kilkaset metrów dalej potężnego grodu i związanych z nim osad.

“Do dziś nie został on (gród - NwP) przebadany przez archeologów. Co ciekawe, wybija spod niego źródło św. Romana. Część lokalnej ludności nadal wierzy, że woda ma właściwości uzdrawiające. Być może jest to echo dawnych wierzeń" - uważa naukowiec

Nieopodal Lipska-Polesia w tym samym okresie funkcjonowała druga osada w Guciowie koło Zwierzyńca. W X w. z nieznanych przyczyn cmentarzysko, gród i towarzyszące im osady w Lipsku-Polesiu przestały istnieć. Jednak niedługo później w regionie rozkwitły kompleksy osadnicze (w Czermnie czy Sąsiadce), wchodzące w skład tzw. Grodów Czerwieńskich.

Dr Miechowicz zaznaczył, że ostatnimi czasy archeolodzy często sięgają po zabytki przechowywane w magazynach i po dokumentację archiwalną. Takie działania określa się mianem archeologii magazynowej.

Paciorki szklane wczesnośredniowieczne.
Paciorki szklane wczesnośredniowieczne.  Fot. Ł. Miechowicz 

“Jeżeli chodzi o wiedzę o przeszłości, materiały te kryją ogromny potencjał. Są niejako odkrywane na nowo; część z nich dopiero teraz jest odpowiednio konserwowana. Na nowo opracowywana jest dokumentacja z tych badań - często najważniejszych stanowisk archeologicznych dla badań okresu plemiennego i początków państwa polskiego” - podsumował.

"Magazynowe" badania zabytków z Lipska-Polesia były możliwe dzięki środkom przyznanym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Ochrona Zabytków Archeologicznych. Projekt dofinansował też Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego.

Efektem projektu będzie monografia, która ukaże się w grudniu br. Będzie można ją też pobrać w postaci cyfrowej na stronie Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie oraz Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Jej redaktorami są dr Wojciech Brzeziński oraz dr Wojciech Borkowski. Tymczasem wyniki projektu można śledzić na profilu w mediach społecznościowych: https://www.facebook.com/kurhanyLipskaPolesia.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

szz/ zan/

Galeria (10 zdjęć)

  • Grot strzały odkryty w kurhanie nr 35.  Fot. Ł. Miechowicz
    1/10
    Grot strzały odkryty w kurhanie nr 35. Fot. Ł. Miechowicz
  • Krzesiwo ogniwowe.  Fot. Ł. Miechowicz
    2/10
    Krzesiwo ogniwowe. Fot. Ł. Miechowicz
  • Naczynie z epoki brązu kultury trzcinieckie odkryte obok kurhanów.  Fot. Ł. Miechowicz
    3/10
    Naczynie z epoki brązu kultury trzcinieckie odkryte obok kurhanów. Fot. Ł. Miechowicz
  • Ostroga z VIII w. z kurhanu 35.  Fot. Ł. Miechowicz
    4/10
    Ostroga z VIII w. z kurhanu 35. Fot. Ł. Miechowicz
  • Paciorki szklane wczesnosredniowieczne.  Fot. Ł. Miechowicz
    5/10
    Paciorki szklane wczesnosredniowieczne. Fot. Ł. Miechowicz
  • Topór wczesnośredniowieczny VIII IX w.  Fot. Ł. Miechowicz
    6/10
    Topór wczesnośredniowieczny VIII IX w. Fot. Ł. Miechowicz
  • Urna naczynie gliniane odkryte w nasypie kurhanu 35 z VIII w.  Fot. Ł. Miechowicz
    7/10
    Urna naczynie gliniane odkryte w nasypie kurhanu 35 z VIII w. Fot. Ł. Miechowicz
  • Zdjęcie archiwalne z badań w latach 50. Fot. PMA
    8/10
    Zdjęcie archiwalne z badań w latach 50. Fot. PMA
  • Zdjęcie archiwalne z badań w latach 50. Fot. PMA
    9/10
    Zdjęcie archiwalne z badań w latach 50. Fot. PMA
  • Zdjęcie archiwalne z badań w latach 50. Fot. PMA
    10/10
    Zdjęcie archiwalne z badań w latach 50. Fot. PMA

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. Adobe Stock

    Podkarpackie/ Historyczne znaleziska w bieszczadzkich lasach

  • Najważniejszy numer „Kinder-Gartenlaube”, którego ilustracja okładkowa stała się podstawą dla okładki wydania Arcta, zestawiona z reprintem „O krasnoludkach...” z 2016 roku.

    Litografie do pierwszej edycji „O krasnoludkach..." M. Konopnickiej zapożyczone z niemieckiego czasopisma

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera