"Pasożytów wewnątrzustrojowych jest wiele i bardzo się od siebie różnią. Najmniejsze pierwotniaki mają wielkość kilku mikrometrów, zaś największe tasiemce osiągają długość czterech metrów" - mówiła w trakcie swojego referatu dr Katarzyna Pastusiak.

LINIE OBRONY NASZEGO CIAŁA

Na drodze pasożyta pragnącego zawładnąć ludzkim organizmem staje wiele przeszkód. Naszą pierwszą linią obrony jest warstwa ochronna otaczająca ciało - skóra i błony śluzowe zaopatrzone w enzymy, które likwidują zagrożenie.

Kolejna zapora to tzw. odporność wrodzona. Pozwala ona organizmowi rozpoznawać obce, wrogie organizmy i substancje, które dostały się do wewnątrz ciała. Organizm wytwarza specjalne komórki (zwane komórkami żernymi lub makrofagami), które mogą wchłaniać intruzów do wnętrza, trawić ich i w ten sposób neutralizować. Na końcu do działania przystępuje odporność nabyta (swoista). Dzięki niej powstają przeciwciała wyspecjalizowane w zwalczaniu konkretnych wrogów.

Pasożyty wypracowały jednak własne metody radzenia sobie z liniami obrony. Jedną z nich jest wnikanie do komórek organizmu i ukrywanie się w nich jak za żywą tarczą; układ odpornościowy nie zniszczy przecież własnych komórek - mówili naukowcy. Szczególnie perfidne gatunki pasożytów wykorzystują komórki żerne (makrofagi) jako "czołgi" czy "bunkry". Potrafią wniknąć do nich, a mimo to uniknąć strawienia.

ZARODZIEC MALARII - WYRAFINOWANY STRATEG

Do najgroźniejszych pasożytów atakujących ludzi należy Plasmodium, inaczej zarodziec malarii. Według danych WHO wywoływana przez niego choroba powoduje ok. 300 milionów zachorowań i dwóch milionów zgonów rocznie. Jego ofiarami są głównie małe dzieci. Statystycznie na malarię co pół minuty umiera jedno dziecko.

Ten śmiertelny wróg człowieka opracował bezbłędny system radzenia sobie z naszym układem immunologicznym. Pierwszą barierę - skórę, pokonuje przy pomocy sojusznika, którym jest komar, a zatem pasożyt nie musi dysponować zdolnością przenikania przez skórę lub błonę śluzową. Komar może też przenosić zarodźce na duże odległości.

Po wniknięciu do ciała Plasmodium zaczyna działać bardzo szybko, aby zdążyć się ukryć zanim układ immunologiczny zareaguje. W pierwszej fazie pasożyty dostają się do wątroby i stamtąd wnikają do całego krwiobiegu, ukrywając się w czerwonych krwinkach, erytrocytach.

"Wewnątrz erytrocytów pasożyty są bezpieczne. Mają również składniki odżywcze pozwalające im się namnażać, zatem są w swoim pasożytniczym raju. Kiedy zaś namnożą się już i zużyją materiał z komórki gospodarza, rozrywają ją i poszukują następnej" - opowiadała Pastusiak.

I tu po raz kolejny objawia się wyrafinowana strategia zarodźców. Wszystkie zarażone komórki krwi rozrywają się jednocześnie, uwalniając do organizmu masę pasożytów. Powoduje to gwałtowną, niejako paniczną reakcję układu odpornościowego. Nie ma on jednak szansy przedsięwziąć skutecznych działań, ponieważ wszystkie zarodźce znikają w erytrocytach tak samo nagle, jak wcześniej się pojawiły.

"To dlatego chorzy na malarię odczuwają objawy gorączki, dreszczy i gwałtownego pocenia się, raz na kilka dni w gwałtownych atakach. To właśnie one prowadzą do wycieńczenia organizmu i nierzadko do śmierci zarażonej osoby" - wyjaśniała słuchaczom parazytolog.

PAP - Nauka w Polsce, Urszula Jabłońska

17 września 2005

reo