Naukowcy przebadali blisko 100 tys. osób i u każdej znaleźli warianty genetyczne wpływające na działanie leków. Co czwartej przynajmniej raz przepisano lek, który ze względu na jej geny może działać inaczej niż u innych pacjentów: być mniej skuteczny lub powodować więcej działań niepożądanych.
W artykule na łamach „Science Translational Medicine” naukowcy z University of Pittsburgh (USA) przypomnieli, że ten sam lek, podany w identycznej dawce, może działać zupełnie inaczej u różnych ludzi. U jednych przynosi oczekiwane efekty, u innych okazuje się mało skuteczny, a u jeszcze innych wywołuje poważne działania niepożądane. Jedną z przyczyn tych różnic są uwarunkowania genetyczne, które wpływają na sposób, w jaki organizm metabolizuje leki, czyli przetwarza je i usuwa.
Badacze postanowili więc sprawdzić, jak często w populacji występują uwarunkowania genetyczne wpływające na reakcję organizmu na leki oraz ilu pacjentów otrzymuje preparaty, których skuteczność lub bezpieczeństwo mogą zależeć właśnie od takich czynników.
Wykorzystali dane 98,6 tys. osób. U każdej przeanalizowali warianty 16 genów. Następnie porównali wyniki z dokumentacją medyczną uczestników, sprawdzając, jakie preparaty były im przepisywane.
Okazało się, że każda z przebadanych osób miała co najmniej jeden wariant genetyczny mogący wpływać na działanie leków. U połowy wykryto ich dziewięć lub więcej.
Co więcej, blisko 25 proc. uczestników otrzymało przynajmniej raz w życiu lek, którego skuteczność lub bezpieczeństwo mogły zależeć od ich genów. Najczęściej były to: ibuprofen, stosowany przeciwbólowo i przeciwzapalnie, omeprazol i pantoprazol, wykorzystywane w leczeniu zgagi i refluksu, atorwastatyna obniżająca poziom cholesterolu oraz ondansetron, stosowany przeciw nudnościom i wymiotom, m.in. po chemioterapii.
Autorzy podkreślili, że obecność wariantu genetycznego nie oznacza automatycznie, iż dany lek okaże się nieskuteczny lub niebezpieczny. Może jednak wskazywać na potrzebę zmiany dawki albo uważniejszego monitorowania pacjenta.
- Wiele osób doświadczyło sytuacji, w której przyjmowany lek nie działał tak, jak powinien, albo powodował działania niepożądane. I choć może na to wpływać wiele czynników, nasze badanie pokazuje, że u dużej części pacjentów istotną rolę mogą odgrywać uwarunkowania genetyczne. Podkreśla to wartość medycyny precyzyjnej w doborze farmaceutyków - powiedział prof. Philip E. Empey, jeden z autorów publikacji.
Jak dodał, obecnie ponad 300 preparatów ma w dokumentacji informacje na temat takich zależności. W przypadku niektórych z nich rutynowo zaleca się nawet badania genetyczne przed rozpoczęciem terapii.
Dotyczy to np. niektórych środków stosowanych w chemioterapii raka jelita grubego, które u osób z określonymi wariantami genetycznymi mogą wywoływać szczególnie ciężkie działania niepożądane. Wcześniejsze wykonanie testu pozwala odpowiednio zmodyfikować leczenie i ograniczyć ryzyko powikłań.
Zdaniem autorów uzyskane wyniki przemawiają za szerszym wykorzystaniem badań farmakogenomicznych w medycynie. Jednym z proponowanych rozwiązań jest jednorazowe wykonywanie pacjentom testu obejmującego wiele wariantów genetycznych wpływających na działanie różnych leków. Jego wynik na stałe trafiałby do dokumentacji medycznej. Dzięki temu podczas wystawiania recepty system mógłby automatycznie ostrzegać lekarza, że dana substancja może działać u kogoś inaczej niż zwykle. Pozwoliłoby to rozważyć zmianę dawki lub wybór innego preparatu, co byłoby szczególnie przydatne u osób przyjmujących wiele leków jednocześnie.
Naukowcy zaznaczyli jednak, że powszechne wprowadzenie badań farmakogenomicznych wymaga oceny ich kosztów i rzeczywistych korzyści. Sama obecność wariantów nie przesądza bowiem o tym, czy wykonanie testu poprawi wyniki leczenia.
Katarzyna Czechowicz (PAP)
kap/ bar/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.