Podczas IV Kongresu Towarzystw Naukowych w Lublinie (26-27 października) przedstawiono i przedyskutowano zagadnienia takie, jak status towarzystw naukowych i perspektywy jego zmiany, pozycja czasopism i wydawnictw towarzystw naukowych, rola towarzystw w komunikacji naukowej, a także udział młodych badaczy w społecznym ruchu naukowym, czy kreacyjna rola towarzystw naukowych w nauce i kulturze. Udział zarejestrowało około 200 przedstawicieli towarzystw naukowych.

W spotkaniu wzięły udział wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego Karolina Zioło-Pużuk, oraz posłanka Dorota Olko, przewodnicząca podkomisji stałej do spraw nauki i szkolnictwa wyższego.

W rozmowie z PAP prof. dr hab. Iwona Hofman, przewodnicząca Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, wskazała, że kongres został zorganizowany po to, aby towarzystwa uświadomiły sobie, jaką siłę stanowią, jaki jest potencjał społecznego ruchu naukowego, a także, aby poznać się wzajemnie i polepszyć pozycjonowanie Rady Towarzystw Naukowych jako podmiotu, który reprezentuje interesy towarzystw w kontaktach z ministerstwami.

– W tej chwili podstawą prawną funkcjonowania towarzystw naukowych jest prawo o stowarzyszeniach z 1989 roku. Prawo, które nie przystaje do dzisiejszych warunków. Nie ma projektu nowelizacji tego prawa w tej chwili, bo ścieżki legislacyjne są zajęte innymi sprawami, ważniejszymi z punktu widzenia obronności i sytuacji politycznej, w której się znajdujemy - wskazała prof. Hofman.

– Natomiast ubiegamy się o zmiany w ustawie o szkolnictwie wyższym, ponieważ w tej ustawie istnieją takie możliwości, jak na przykład uznanie podmiotowości towarzystw naukowych lub ich charakteru przedstawicielskiego w odniesieniu do dokumentów polityki naukowej państwa. Staramy się także, żeby w rozporządzeniach ministerstwa nastąpiły zmiany, które by sygnalizowały docenienie potencjału towarzystw. Na przykład w zakresie ekspertów w ocenie czasopism, ekspertów w procesach ewaluacji. Na przykład statusu w związku z upowszechnianiem nauki, popularyzacją, co jest częścią składową działania towarzystw od początku ich funkcjonowania. Pani ministra zapytała, czy my mamy oddzielny projekt ustawy o towarzystwach naukowych. Otóż mamy, rada przygotowała taki projekt – podkreśliła prof. dr hab. Iwona Hofman. 

Wiceministra Zioło-Pużuk wskazała, że towarzystwa naukowe są ważnym elementem wspierania realizacji polityki naukowej państwa. Zadeklarowała, że ministerstwo chce przygotować w przyszłym roku nowelizację rozporządzenia o ocenie czasopism, tak aby oprócz komitetów naukowych mogli brać w niej udział także eksperci wskazani przez Radę Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk.

Z kolei Dorota Olko wskazała w komentarzu dla PAP, że widzi konieczność zmian systemowych, jeśli chodzi o usytuowanie towarzystw naukowych w systemie nauki. - Znam projekt ustawy zaprezentowany przez same towarzystwa, który już dosyć dawno powstał. Patrzę na to tak, że musimy działać krok po kroku - tłumaczyła posłanka.

– W tym momencie towarzystwa wpadają w kategorię „inne”, co daje pewne możliwości, ale też w pełni rozumiem, że oczekiwania towarzystw są większe. Tutaj jest wiele wyzwań. Raz, że to jest dużo podmiotów, dwa, że trzeba by weryfikować, które z towarzystw rzeczywiście prowadzą ciągłą działalność. Więc to jest odrobinę trudniejsze. Mam nadzieję, że uda nam się to w przyszłości, ale w tym momencie chciałabym zacząć od kwestii Rady Towarzystw Naukowych jako instytucji przedstawicielskiej - podsumowała parlamentarną perspektywę Dorota Olko.

W trakcie kongresu zaprezentowano także „Słownik polskich towarzystw naukowych”. To monumentalne opracowanie jest aktualizacją słownika po ponad 20 latach. Poprzednia edycja była wydana w 2004 roku. Od tamtej pory m.in. powstało wiele nowych towarzystw. Nowe zestawienie zostało opracowane przez Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk oraz Instytut Interdyscyplinarnych Badań Historycznych Uniwersytetu Kaliskiego. Słownik zredagowali Krzysztof Walczak oraz Tadeusz Majsterkiewicz. Dostępny jest bezpłatnie pod adresem internetowym. 

– Słownik towarzystw naukowych jest próbą formalnego przedstawienia naszej historii, tradycji, potencjału i możliwości. Ten słownik, według schematu wypracowanego przez Radę Towarzystw Naukowych, przynosi nam kompendium wiedzy o towarzystwach naukowych, we wszystkich sferach ich działalności, przy podziale na towarzystwa ogólne, regionalne i specjalistyczne - opisała dla PAP prof. Iwona Hofman.

Uczestnicy kongresu podjęli uchwałę, w której wskazali, że społeczny ruch naukowy jest działaniem trwałym, które oparło się w Polsce wojnom, zmianom granic, rewolucjom i ewolucjom ustrojowym. Podkreślono, że społeczny ruch naukowy jest integralną, nierozłączną częścią systemu nauki oraz ze względu na jego znaczenie dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i wiedzy, należy zapewnić temu ruchowi właściwy status w systemie prawnym obowiązującym w Polsce. 

Zaapelowano do władz Rzeczypospolitej Polskiej o właściwe, stosowne do potrzeb i zadań stojących przed współczesnym krajem, traktowanie w polityce rozwoju państwa, jako jeden z ważnych celów, kulturę, naukę, edukację i nierozłączną część tych dziedzin życia – społeczny ruch naukowy. Ruch ten powinien mieć znaczącą pozycję w długofalowej strategii rozwoju szkolnictwa wyższego do 2035 roku oraz zostać uwzględniony w dokumencie Polskiej Polityki Naukowej.

Organizatorem kongresu była Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, a także Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej, Lubelskie Towarzystwo Naukowe oraz Uniwersytet Marii Curii-Skłodowskiej w Lublinie. 

Nauka w Polsce

cza/ agt/