Długie życie najlepiej przeżyć w dobrej formie. Strulbrugowie z „Podróży Guliwera” rodzili się z piętnem nieśmiertelności na czole, starzejąc się jak zwykli ludzie, tyle że bez końca. To niemożliwe - nie da się stale pogarszać działania organizmu, jednocześnie utrzymując go przy życiu. Dla ewolucji ważne jest przeżycie gatunku, a nie jednostki, choć indywidualne różnice są spore. Nie każdy ma genetyczne predyspozycje do bycia stulatkiem, ale też nie każdy je wykorzystuje. Kto wie, ile lat przeżyłaby Wisława Szymborska, gdyby tyle nie paliła? Może więcej niż 88? Chuck Norris do ostatniego dnia (86 lat) potrafił kopnąć z półobrotu. Podobnie sprawny w tym wieku Clint Eastwood skończył 100 lat i nadal żyje. Grecki dramaturg Ajschylos miał tylko 69 lat, ale żółw spadł mu na głowę. Nie wszystko da się przewidzieć.
 
Statystycznie wiadomo, że zamożność zwiększa szanse na długie życie, ale pieniądze to nie wszystko. Zbyt łatwo sobie zaszkodzić nadmierną konsumpcją. Trzeba zadbać o sprawne ciało i bystry umysł.

Tomasz Ulanowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” napisał książkę pt. „Homo Longevus. Dlaczego możemy zestarzeć się lepiej niż nasi rodzice”, która opiera się o aktualny stan wiedzy, a jej lektira może być pomocna w tym, by lepsze i dłuższe życie czytelnikowi ułatwić. Znajdziemy w niej rozmowy z ekspertami, wytłumaczenie przyczyn i mechanizmów, które sprawiają że się starzejemy, praktyczne porady, naukowe anegdoty. Jak pisze wydawca (Agora), jest to przewodnik po ośmiu filarach długiego życia w zdrowiu: śnie, diecie, relacjach, nałogach, stresie, ruchu, seksie i medycynie. Każdy rozdział tłumaczy, co mówi biologia, ewolucja oraz liczby. I co z tym wszystkim zrobić.

Czy się uda? W „Śpiochu” Woody Allen dowiaduje się od naukowców przyszłości, że palenie okazało się „jednym z najzdrowszych nawyków”. W rzeczywistości rzadko zdarzają się takie zwroty o 180 stopni. Jedyny pożytek z palenia to mniejsze ryzyko choroby Parkinsona. Poza tym szkodzi w zasadzie na wszystko. Podobnie jak samotność.

Książka Ulanowskiego solidnie opiera się na najnowszych doniesieniach i nie ma w niej raczej rzeczy rewolucyjnych. Hipokrates z Kos, uznawany za „ojca medycyny”, dożył 80-90 lat - to bardzo długo jak na V wiek p.n.e. Już Hipokrates uważał że zdrowie nie jest darem bogów, ale efektem codziennych nawyków, środowiska oraz diety.

To od niego pochodzą znane do dziś cytaty: „niech pożywienie będzie Twoim lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem”; „chodzenie to najlepsze lekarstwo człowieka”; „to, co jest używane, rozwija się, a to, co nieużywane – marnieje”; „wszystkie choroby zaczynają się w jelitach”; „wszystko, co przesadne, jest sprzeczne z naturą”.

W gruncie rzeczy obecne postępy to głównie detale - zastępowanie piramidy zdrowia talerzem, podkreślanie roli błonnika i mikrobiomu, zasady oceny nadwagi i otyłości (BMI czy obwód w pasie?), spory o optymalną liczbę kroków czy godzin snu na dobę (z wiekiem można spać mniej).

Czy w tej książce czegoś mi brakuje? Być może wymienienia - wśród najbardziej długowiecznych stworzeń - Turritopsis dohrnii, małego stułbiopława, który potrafi odwrócić swój cykl życiowy i powrócić do stadium polipa, dzięki czemu jest uznawany za organizm biologicznie nieśmiertelny. W każdym razie potrafi tam zrobić w laboratorium, gdzie nie ma drapieżników. Poza tym życie stułbiopława nie jest zbyt urozmaicone.

Książki obiecujące dłuższe życie ukazują się w zasadzie od zawsze, a o osobistej skuteczności zamieszczanych w nich rad dowiemy się nieprędko. Legendarny Hodża Nasreddin obiecał sułtanowi, że nauczy swojego osła czytać Koran w ciągu dziesięciu lat. Gdy przerażeni przyjaciele pytali go, jak zamierza to zrobić i co się stanie, jeśli mu się nie uda, Nasreddin spokojnie odpowiedział: „Przez dziesięć lat albo ja umrę, albo umrze sułtan, albo umrze osioł”. Według innej wersji podczas prezentacji postępów w nauce osioł zademonstrował umiejętność przewracania kartek, po czym zaczął ryczeć. Hodża wytłumaczył sułtanowi, że zwierzę umie już czytać, ale jego nauka wymowy wymaga dalszego finansowania.

Jeden z cytatów otwierających książkę pochodzi z „Mesjasza Diuny” Franka Herberta: „mądry człowiek nadaje sobie kształt - głupiec żyje tylko po to, by umrzeć”.

Nauka w Polsce, Paweł Wernicki