W nowej publikacji naukowcy z University of Connecticut i Tufts University (USA) przeanalizowali dane 119 osób w wieku od 30 do 74 lat mieszkających w stanie Massachusetts, w pobliżu dwóch ruchliwych tras. Już wcześniej wykazano, że osoby te są narażone na stosunkowo wysokie stężenia zanieczyszczeń związanych z ruchem samochodowym.

Każdy uczestnik badania przez miesiąc korzystał w domu z oczyszczacza powietrza wyposażonego w filtr HEPA, a przez kolejne cztery tygodnie - po miesięcznej przerwie - z urządzenia wyglądającego i działającego podobnie, ale pozbawionego tego filtra. U części osób kolejność była odwrotna. W każdym domu ustawiono po dwa urządzenia: jedno w salonie, drugie w sypialni.

Pomiary przeprowadzone w części mieszkań pokazały, że filtr HEPA zmniejszał stężenie pyłu PM2,5 średnio o 52 proc., a liczbę cząstek ultradrobnych (UFP) o 32 proc. w porównaniu z urządzeniem pozorowanym.

Po każdym etapie uczestnicy wykonywali test psychologiczny, sprawdzający ich funkcje poznawcze. Najpierw ich zadaniem było jak najszybsze łączenie ponumerowanych punktów, co pozwoliło ocenić szybkość przetwarzania informacji i sprawność wzrokowo-ruchową. Następnie naprzemiennie łączyli liczby i litery, co dodatkowo wymagało szybkiego przełączania się między zadaniami. Ta część służyła do oceny elastyczności poznawczej i funkcji wykonawczych.

Gdy naukowcy uwzględnili wyniki wszystkich uczestników łącznie, nie stwierdzili istotnej różnicy między miesiącem korzystania z HEPA i okresem bez tego filtra. Efekt pojawił się dopiero po uwzględnieniu wieku badanych.

Okazało się bowiem, że wśród uczestników po 40. roku życia wykonanie drugiej, trudniejszej części testu zajmowało po stosowaniu filtra HEPA średnio 54 sekundy, a po używaniu urządzenia bez filtra 61,4 sekundy. Oznacza to, że po miesiącu skutecznego oczyszczania powietrza wykonywali oni zadanie średnio o 12 proc. szybciej.

W grupie młodszej podobnego efektu nie stwierdzono. Nie było też różnic w prostszej części testu, oceniającej przede wszystkim szybkość wzrokowo-ruchową.

Zdaniem autorów sugeruje to, że ograniczenie ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza wpływa przede wszystkim na bardziej złożone funkcje mózgu związane z elastycznością poznawczą i kontrolą wykonywanych zadań.

Jak przypomnieli, już wcześniejsze badania wiązały obecność pyłów zawieszonych zarówno z chorobami układu oddechowego i układu krążenia, jak i gorszą sprawnością umysłową.

Nie wiadomo jednak, jaki mechanizm odpowiada za efekt zaobserwowany w nowym badaniu. Jedna z hipotez autorów zakłada, że ograniczenie narażenia na cząstki pyłu może chronić istotę białą mózgu, która uczestniczy w przekazywaniu sygnałów między jego różnymi obszarami.

Naukowcy podkreślili jednocześnie, że wyniki są wstępne i należy je potwierdzić dalszymi badaniami, obejmującymi większą liczbę starszych osób i dłuższy okres korzystania z oczyszczaczy.

Zaznaczyli również, że wszyscy uczestnicy byli zdrowi poznawczo. Nie wiadomo więc, czy oczyszczanie powietrza przyniosłoby podobne korzyści osobom już wykazującym pogorszenie funkcji poznawczych.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ agt/