17 czerwca 2026 r. Parlament Europejski przyjął nowe przepisy dotyczące roślin otrzymywanych za pomocą określonych nowych technik genomowych. Rozporządzenie (UE) 2026/1388 zostało następnie opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Przepisy weszły w życie 20 dni po publikacji, natomiast stosowane będą od 17 lipca 2028 r.

Nowe regulacje wprowadzają rozróżnienie na dwie kategorie roślin NGT. Rośliny kategorii 1 (NGT-1), których zmiany genetyczne mieszczą się w zakresie zmian, jakie mogłyby powstać naturalnie lub w wyniku tradycyjnej hodowli, będą podlegały uproszczonym zasadom. Rośliny kategorii 2 (NGT-2) pozostaną natomiast objęte bardziej rygorystycznymi wymogami związanymi m.in. z oceną ryzyka, autoryzacją, znakowaniem i monitorowaniem.

Jak poinformował Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu w przesłanym PAP komunikacie, nowe techniki genomowe (NGT) pozwalają precyzyjnie zmieniać materiał genetyczny roślin. Należy do nich m.in. edycja genów z wykorzystaniem systemu CRISPR/Cas.

Za pomocą takich metod można np. wyłączyć działanie konkretnego genu albo wprowadzić w nim niewielką zmianę. W przeciwieństwie do klasycznych metod tworzenia GMO nie musi to oznaczać wprowadzenia do rośliny genu pochodzącego z innego gatunku.

NGT mogą służyć m.in. do uzyskiwania odmian lepiej znoszących suszę i wysoką temperaturę, odporniejszych na choroby i szkodniki czy mających korzystniejsze właściwości użytkowe. Mogą też pomóc ograniczyć stosowanie środków ochrony roślin.

Dotychczas rośliny uzyskane za pomocą nowych technik genomowych (NGT) były objęte tymi samymi przepisami, co organizmy genetycznie zmodyfikowane (GMO). Nowe regulacje wprowadzają prostsze zasady dla części z nich - tych, w których za pomocą NGT dokonano stosunkowo niewielkich zmian w DNA, np. wyłączono działanie konkretnego genu, a podobny efekt mógłby pojawić się również samoistnie albo zostać uzyskany tradycyjnymi metodami hodowlanymi.

Jak podał na swojej stronie internetowej Parlament Europejski, zmiana ma przynieść korzyści europejskim rolnikom, zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe oraz konkurencyjność unijnego rolnictwa.

Jednym z polskich ośrodków prowadzących badania nad wykorzystaniem nowych technik genomowych w hodowli roślin jest Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Badacze we współpracy z polskimi spółkami hodowli roślin rozpoczęli prace nad zastosowaniem NGT w hodowli kukurydzy.

„Nowe techniki genomowe mogą stać się ważnym narzędziem współczesnej hodowli roślin, ale ich wykorzystanie wymaga wiedzy, odpowiedzialności i rzetelnej oceny efektów prowadzonych modyfikacji. Rolą uczelni jest nie tylko prowadzenie badań, lecz także przygotowanie przyszłych specjalistów i dostarczanie społeczeństwu wiarygodnej wiedzy o nowych technologiach” - podkreśliła w komunikacie prof. UPP dr hab. inż. Joanna Zeyland.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ zan/