Gigantyczna sieć radioteleskopów na płaskowyżu Chajnantor w Chile jest obecnie w trakcie modernizacji, największej od początku istnienia obserwatorium. Jednym z jej elementów będzie lepszy procesor do próbkowania sygnałów, który zwiększy ten parametr dziesięciokrotnie – poinformowało Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO).
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) to astronomiczny interferometr składający się z 66 radioteleskopów zlokalizowanych na wysokości 5000 metrów nad poziomem morza, na płaskowyżu Chajnantor na pustyni Atakama w Chile. Projekt jest wspólną inicjatywą Europy (reprezentowanej przez Europejskie Obserwatorium Południowe), Ameryki Północnej i Azji Wschodniej.
ALMA obserwuje kosmos w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych. Obserwatorium zainaugurowano w 2013 roku, ale technologie użyte do konstrukcji pochodzą z początku XXI wieku. Dlatego zdecydowano o dużej modernizacji, którą nazwano ALMA Wideband Sensitivity Upgrade.
Proces modernizacji obecnie trwa i w jego ramach m.in. odbiorniki we wszystkich 66 antenach zostaną zaktualizowane lub zastąpione bardziej zawansowanymi wersjami. Modernizacji podlegają także konwertery transformujące kosmiczny sygnał zbierany przez odbiorniki z formy analogowej na cyfrową, a także kable światłowodowe transportujące sygnał do korelatora ALMA (superkomputera, który łączy sygnały z wielu anten i je przetwarza).
Dzięki modernizacji zwiększona zostanie szerokość pasma ALMA, czyli zakres częstotliwości, na których radioteleskop może prowadzić jednoczesne obserwacje (najpierw dwukrotnie w pierwszym etapie, a na koniec czterokrotnie). Poprawie ulegnie też czułość, czyli będzie można sięgnąć do słabszych, dalszych obiektów w kosmosie, albo wykonywać obserwacje szybciej dla tych jaśniejszych.
Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) jest odpowiedzialne za istotne części modernizacji. W szczególności krytyczny jest projekt WIMP, czyli opracowanie i dostarczenie sprzętu potrzebnego do ucyfrowienia tzw. sygnału pośrednich częstotliwości (IF). ALMA rejestruje sygnały na falach milimetrowych i submilimetrowych, co odpowiada częstotliwościom od dziesiątek gigaherców do jednego teraherca. Są to bardzo wysokie częstotliwości, wiec konwertuje się je do częstotliwości pośrednich, które potem łatwiej przetwarzać.
W ramach modernizacji nowy procesor będzie próbkował sygnał w tempie 40 miliardów próbek na sekundę, czyli dziesięciokrotnie lepiej niż do tej pory. Procesor jest opracowywany przez ESO we współpracy z Laboratorium Astrofizycznym na Uniwersytecie w Bordeaux we Francji oraz z francuskim Narodowym Centrum Badań Naukowych (CNRS). Prace zostaną ukończone w połowie 2028 roku. (PAP)
cza/ bar/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
