Wyniki badania mamucich kości opublikowano w czasopiśmie „Current Biology”. Autorami są członkowie międzynarodowego zespołu, w skład któego weszli m.in. eksperci z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN.

W ramach opisywanego badania naukowcy przeanalizowali dane genomowe 521 mamutów włochatych z Eurazji i Ameryki Północnej. DNA 448 osobników zsekwencjonowano po raz pierwszy. Badane kości pochodzą z jedenastu kluczowych stanowisk archeologicznych w Eurazji, w tym ze stanowiska archeologicznego Kraków Spadzista, i datowane są na okres sprzed około 30–20 tys. lat. Analiza genetyczna pozwoliła określić płeć zwierząt, która znacząco różniła się w zależności od miejsca znalezienia szczątków.

Wśród szczątków pochodzących z rozproszonych stanowisk naturalnych dominowały samce (66 proc. samców i 34 proc. samic). Jest to zgodne z hipotezą, że samotnie żyjące samce częściej ginęły w naturalnych pułapkach, takich jak zapadliska czy osuwiska, co zwiększało szanse na zachowanie ich kości przez tysiące lat.

Zupełnie inaczej wyglądała sytuacja na stanowiskach archeologicznych, które związane były z działalnością człowieka. Tam aż 70 proc. szczątków należało do samic, a jedynie 30 proc. do samców. Odkrycie to skłoniło badaczy do postawienia pytań o to, w jaki sposób łowcy-zbieracze epoki lodowcowej wykorzystywali mamuty.

„Wiemy, że łowcy-zbieracze z górnego paleolitu czasami polowali na mamuty bezpośrednio, o czym świadczą groty pocisków wbite w ich kości. Mogli także pozyskiwać mięso i inne surowce z padłych zwierząt” - powiedział uczestniczący w badaniach archeolog dr hab. Jarosław Wilczyński z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk, cytowany w komunikacie prasowym.

Badacze przyznają, iż choć kuszące jest założenie, że myśliwi wybierali samice, ponieważ były mniejsze od dorosłych samców - to rzeczywistość mogła być znacznie bardziej złożona. Zwracają uwagę, że jeśli mamuty zachowywały się podobnie jak współczesne słonie, to samice żyjące w matriarchalnych stadach mogły skutecznie bronić się jako grupa. To czyniło spotkania z nimi równie niebezpiecznymi co spotkania z samcami.

„Inną możliwością jest to, że stada prowadzone przez samice przemieszczały się w bardziej przewidywalny sposób niż samotne samce. Łowcy-zbieracze mogli więc po prostu częściej na nie natrafiać zarówno podczas polowań, jak i zbierania szczątków” - wyjaśniła dr Hannah M. Moots z Centre for Palaeogenetics w Sztokholmie, główna autorka badania.

Dane dotyczące 100 mamutów ze stanowisk związanych z działalnością człowieka naukowcy zestawili z informacjami o 421 osobnikach pochodzących z naturalnych nagromadzeń szczątków. Tak obszerna baza danych pokazuje obraz relacji między ludźmi a mamutami włochatymi w późnym plejstocenie. Mamuty były niezwykle cennym zasobem dla ludzi epoki lodowcowej. Dostarczały mięsa, tłuszczu i skór, ich kości wykorzystywano do budowy konstrukcji, a z ciosów wykonywano narzędzia, ozdoby i dzieła sztuki.

„Badanie to pokazuje, jak ogromny potencjał mają analizy starożytnego DNA w rozwiązywaniu wieloletnich zagadek archeologii. Dzięki analizie coraz większej liczby próbek starożytne DNA pozwala nie tylko na odtwarzanie historii ewolucyjnej gatunków, ale także poznawanie zachowań zwierząt i kultury ludzi sprzed dziesiątek tysięcy lat” - dodał prof. Love Dalén z Uniwersytetu Sztokholmskiego. (PAP)

ekr/ zan/