„W naszym przekonaniu proponowane rozwiązania, całkowicie sprzecznie z intencjami ich autorów, doprowadzą nie do racjonalizacji napływu wniosków, lecz do drastycznego obniżenia poziomu naukowego polskich projektów, sztucznego zahamowania rozwoju czołowych zespołów badawczych oraz wprowadzenia szkodliwych patologii strukturalnych” - napisała w liście otwartym przewodnicząca Komitetu Biologii Molekularnej Komórki PAN dr hab. Magdalena Krzymowska, prof. IBB PAN. Pod internetową petycją komitetu w tej sprawie podpisało się ponad 100 osób.

Zapowiadane w czerwcu br. przez Radę NCN zmiany mają wejść w życie w dwóch etapach. Od 2027 roku ta sama osoba będzie mogła być wskazana jako kierownik projektu tylko w jednym wniosku złożonym w NCN w ciągu roku kalendarzowego. Z kolei od 2028 roku badacze, którzy w ciągu ostatnich 10 lat otrzymali co najmniej dwa granty w konkursie OPUS, będą mogli starać się o kolejny dopiero po wcześniejszym złożeniu wniosku o prestiżowy grant ERC.

Rada NCN tłumaczy te kroki koniecznością dostosowania zasad do stale rosnącej liczby wniosków i rosnących kosztów badań przy ograniczonym i zamrożonym budżecie centrum.

Według rady nowe mechanizmy mają zachęcić najbardziej doświadczonych naukowców do aktywniejszego sięgania po fundusze europejskie oraz odciążyć ekspertów oceniających aplikacje.

Szczegółowe regulacje mają zostać przyjęte jesienią tego roku. NCN zaznacza, że ograniczenia mogą mieć charakter czasowy i zostaną zmodyfikowane, jeśli budżet instytucji znacząco wzrośnie.

Przedstawiciele Komitetu Biologii Molekularnej Komórki PAN oceniają planowane limity jako wysoce szkodliwe. Wskazują, że roczny limit wniosków uniemożliwi poprawianie projektów po recenzjach w tym samym roku, zablokuje potencjał najlepszych badaczy i doprowadzi do „sztucznego wpisywania” jako kierowników osób trzecich, które nie są realnymi autorami projektów.

Z kolei powiązanie kolejnych grantów OPUS z wnioskami do ERC naukowcy uznają za rozwiązanie, które sztucznie przesunie środki do słabszych grup badawczych i wywoła falę niedopracowanych wniosków wysyłanych do struktur europejskich tylko po to, by „odblokować” możliwość startu w krajowym konkursie.

Badacze przywołują przy tym dane statystyczne, według których OPUS jest programem o wysokiej rotacji – niemal 72 procent uczestników kierowało w nim projektem tylko raz, a osoby z co najmniej pięcioma grantami stanowią poniżej 1 procenta ogółu. Odrzucają tym samym argument NCN o monopolizacji środków przez wąską grupę.

Jako alternatywne rozwiązanie Komitet Biologii Molekularnej Komórki PAN proponuje wprowadzenie maksymalnych limitów kwotowych na pojedyncze projekty w miejsce barier administracyjnych. Pozwoliłoby to, zdaniem naukowców, na sfinansowanie większej liczby badań i podniesienie spadającego wskaźnika sukcesu, który w ostatnich edycjach konkursu OPUS obniżył się z 24 procent do poziomu około 13-14 procent.

Niedofinansowanie NCN jest problemem poruszanym przez środowisko akademickie przy okazji dyskusji o potrzebie zwiększenia środków na polską naukę. „NCN to tlen” i postulat zwiększenia środków na centrum było jednym z haseł protestów środowiska akademickiego, które w maju br. przetoczyły się przez Polskę.(PAP)

Nauka w Polsce

lt/ bar/