Wydawany na receptę montelukast stosowany jest w leczeniu przewlekłej astmy oraz w zapobieganiu skurczom oskrzeli wywołanym wysiłkiem fizycznym i łagodzeniu objawów kataru siennego. Nie jest steroidem. Blokuje działanie leukotrienów – wytwarzanych przez organizm substancji chemicznych, które wywołują stan zapalny, obrzęk dróg oddechowych, nadmierną produkcję śluzu i skurcz mięśni gładkich oskrzeli.

Jak wykazali naukowcy z Northwestren University (USA), montelukast mógłby też znaleźć zastosowanie w leczeniu nowotworów. Może on bowiem zablokować „przełącznik”, którego guzy nowotworowe używają do tłumienia obrony immunologicznej.

Kluczową zarówno dla astmy, jak i nowotworów rolę spełnia białko o nazwie CysLTR1 (receptor leukotrienów cysteinylowych typu 1), czyli receptor dla prozapalnych mediatorów lipidowych. Dzięki temu białku guzy oszukują układ odpornościowy, aby pomógł im rosnąć, zwiększając liczbę białych krwinek zwanych neutrofilami. Pacjenci z wyższą aktywnością CysLTR1 mają tendencję do gorszego przeżycia i słabszej odpowiedzi na immunoterapię w przypadku wielu typów nowotworów.

Montelukast blokuje właśnie CysLTR1. Podczas badań laboratoryjnych na myszach i tkankach ludzkich udało się spowolnić wzrost guzów w wielu modelach nowotworów.

Autorzy połączyli eksperymenty na modelach mysich, ludzkich komórkach odpornościowych i próbkach ludzkich guzów z analizą dużych zbiorów danych pacjentów onkologicznych.

Badania na myszach obejmowały modele z potrójnie ujemnym rakiem piersi, czerniakiem, rakiem jajnika, rakiem jelita grubego i rakiem prostaty. Naukowcy albo genetycznie usunęli CysLTR1, albo zablokowali go za pomocą leków takich jak montelukast.

- Kiedy wyłączyliśmy ten przełącznik, genetycznie lub za pomocą istniejących leków, nie tylko spowolniliśmy wzrost guza, ale także pomogliśmy układowi odpornościowemu odzyskać zdolność do walki z nowotworem – powiedział starszy autor badania, dr Bin Zhang, profesor immunologii nowotworów na Northwestren University.

W kilku modelach mysich zablokowanie szlaku opóźniło wzrost guza, poprawiło przeżywalność i przywróciło odpowiedź na immunoterapię. Działało to nawet w przypadku guzów, które już przestały reagować na leczenie.

Zespół Zhanga przeanalizował również ludzkie komórki odpornościowe i ponownie odkrył, że zablokowanie CysLTR1 zapobiegło tworzeniu się immunosupresyjnych neutrofili.

- Co ważne, zamiast po prostu usuwać te szkodliwe białe krwinki, byliśmy w stanie przeprogramować je w komórki wspierające atak układu odpornościowego – wyjaśnił Zhang. - Oznacza to, że nie tylko atakujemy raka, ale także przeprogramowujemy jeden typ licznych komórek odpornościowych w organizmie, aby ponownie zwalczały guz.

Zdaniem autorów wykorzystując montelukast można by udoskonalić leczenie nowotworów takich jak potrójnie ujemny rak piersi, w przypadku których immunoterapia często zawodzi. Badania kliniczne mogłyby rozpocząć się szybko, ponieważ montelukast został już dawno zatwierdzony przez FDA (czyli amerykańską Agencję Żywności i Leków) do leczenia astmy.

- Być może będziemy mogli szybko i bezpiecznie przetestować go u pacjentów onkologicznych, aby udoskonalić immunoterapię. Zwłaszcza w przypadku nowotworów agresywnych, takich jak potrójnie ujemny rak piersi, gdzie pilnie potrzebne są nowe opcje – powiedział Zhang.

- Kolejnymi krokami będzie potwierdzenie tego mechanizmu u pacjentów, określenie, kto odniesie największe korzyści, optymalizacja sposobu stosowania tych leków, zwłaszcza w połączeniu z immunoterapią, oraz rozpoczęcie starannie zaprojektowanych badań klinicznych – dodał.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/