Odkryte przez nich mechanizmy mogą stać się podstawą opracowania nowych terapii przeciwdepresyjnych, szczególnie dla pacjentów, u których standardowe leczenie, np. lekami z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), nie przynosi efektów.

Depresja to jeden z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego. Choć istnieje kilka metod jej leczenia, nie wszyscy pacjenci są na nie wrażliwi. Około jedna trzecia chorych musi wypróbować kilka leków, zanim znajdzie skuteczne rozwiązanie, a kolejna jedna trzecia cierpi na depresję lekooporną. W takich przypadkach lekarze mogą sięgnąć po ketaminę - popularny środek znieczulający - która przynosi szybką poprawę. Jej działanie jest jednak krótkotrwałe i wiąże się z ryzykiem poważnych działań ubocznych, takich jak skoki tętna i ciśnienia krwi, poczucie odrealnienia, a także z ryzykiem uzależnienia.W Polsce działa bezpłatny program lekowy dla pacjentów z depresją lekooporną przy użyciu esketaminy.

W 2023 r. zespół z Weill Cornell Medicine na łamach czasopisma „Cell” wykazał, że za szybkie działanie przeciwdepresyjne ketaminy odpowiadają określone receptory opioidowe w mózgu. Lek oddziałuje na ich podgrupę obecną w interneuronach kory przedczołowej, czyli obszaru odgrywającego kluczową rolę w regulacji emocji, uwagi i zachowania.

Interneurony pełnią funkcję regulatorów aktywności innych komórek nerwowych. W warunkach przewlekłego stresu stają się nadaktywne, prowadząc do nadmiernego wyciszenia aktywności mózgu, co uznaje się za jeden z elementów rozwoju depresji. Działanie ketaminy na krótko przywraca aktywność tej części mózgu zaburzoną przez stres.

- Ketamina działa na te receptory opioidowe, zmniejszając aktywność interneuronów i przywracając funkcjonowanie komórek kory przedczołowej. Ten efekt trwa bardzo krótko, ok. 15-20 minut, ale wystarcza, by uruchomić proces przywracania aktywności mózgu - wyjaśnił współautor badania, dr Joshua Levitz.

Nowe badanie tego samego zespołu, opublikowane w „Science Advances”, dotyczyło tego, co trzeba zrobić, aby krótkotrwały efekt działania ketaminy utrzymał się dłużej. Naukowcy wykazali, że jest to możliwe dzięki uruchomieniu określonych mechanizmów w komórkach mózgowych, związanych m.in. z receptorami TrkB i mGluR5. Odpowiadają one za wzmacnianie połączeń między neuronami i stabilizowanie ich działania.

W praktyce oznacza to, że skuteczność i szybkość działania ketaminy można w przyszłości próbować przedłużyć, m.in. poprzez łączenie jej z innymi lekami.

Autorzy podsumowali, że wyniki obu ich badań otwierają drogę do opracowania nowych terapii przeciwdepresyjnych. - Te badania zmieniają sposób, w jaki rozumiemy działanie ketaminy. Pokazują, że możliwe jest opracowanie bardziej precyzyjnych i skutecznych terapii zamiast podejścia opartego na metodzie prób i błędów - podkreślili.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ agt/