– Zbadaliśmy możliwości użycia odpadów budowlanych jako podłoża, które w optymalny sposób akumuluje wody opadowe i jednocześnie pozwala łatwo utrzymać wybrane rośliny – powiedział prof. Mirosław Żelazny z Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, cytowany w informacji uczelni. Jak dodał, najlepsze rezultaty daje zastosowanie rozdrobnionego gruzu ceglanego lub marglowego wymieszanego z kompostem.

– Na takim podłożu nasadzamy macierzankę piaskową lub inne gatunki macierzanki, które doskonale sobie radzą w najtrudniejszych warunkach pogodowych – zaznaczył.

Badacze wykazali, że taki kompozyt zatrzymuje do około 95 proc. wody opadowej, a przy niskich opadach poziom retencji wzrasta nawet do 100 proc. – Nasze kompozyty, w porównaniu do innych dostępnych obecnie na rynku rozwiązań, utrzymują wodę dłużej o 20 dni. To znakomite rezultaty – podkreślił prof. Żelazny.

Rozwiązanie to odpowiedź na coraz częstsze problemy miast związane z gwałtownymi opadami i długimi okresami bez deszczu.

Jak zaznaczono w komunikacie UJ, podczas intensywnych opadów woda zbyt szybko odpływa do kanalizacji burzowej, co w czasie suszy prowadzi do przegrzewania przestrzeni publicznych i wysychania zieleni.

Opracowane technologie wpisują się także w założenia gospodarki cyrkularnej. Gruz ceglany i odpady margliste, które zwykle trafiają na składowiska, mogą zostać ponownie wykorzystane jako element podłoża. Uzupełnieniem jest kompost, również będący produktem recyklingu.

Integralnym elementem technologii jest odpowiedni dobór roślin. Badacze postawili przede wszystkim na macierzankę piaskową. – Nasza technologia ma charakter kompleksowy. Podłoże wiążemy z gatunkiem rośliny odpornej na stres. Nie bez powodu zaproponowaliśmy macierzankę, przede wszystkim macierzankę piaskową – powiedziała dr hab. Alina Stachurska-Swakoń, prof. UJ z Instytutu Botaniki UJ.

Jak podkreśliła, roślina ta dobrze znosi zarówno przesuszenia, jak i przymrozki, łatwo się regeneruje i nie wymaga intensywnej pielęgnacji. – To roślina o wysokich walorach estetycznych, która nie wymaga zabiegów pielęgnacyjnych. Jednocześnie jako roślina miododajna stanowi świetną bazę pokarmową dla zapylaczy – zaznaczyła.

Z kolei dr Anna Bojarczuk z Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ wyjaśniła, że ważną rolę pełni także kompost. – Zadaniem kompostu jest dostarczenie materii organicznej i składników odżywczych wspierających rozwój roślin i aktywność mikroorganizmów glebowych, bez pogarszania przepuszczalności podłoża – powiedziała. Dzięki temu substrat działa nie tylko jako magazyn wody, ale także jako środowisko wspierające procesy filtracyjne i biologiczne.

Technologia może być wdrażana w formie gotowych modułów i prefabrykowanych wkładów. Dzięki temu znajduje zastosowanie m.in. na zielonych dachach, tarasach, w ogrodach deszczowych, na przystankach autobusowych z roślinnością retencyjną czy w elementach małej architektury miejskiej.

Badacze podkreślają, że wiele obecnych rozwiązań skupia się głównie na efekcie estetycznym, pomijając kwestie retencji wody i trwałości zieleni.

– Dla wszystkich kluczowy jest efekt wizualny w momencie oddawania inwestycji, kiedy wszystko musi być zielone i estetyczne. Kłopot w tym, że przez niewłaściwą gospodarkę wodną te instalacje często szybko marnieją i tracą funkcjonalność – zaznaczył prof. Żelazny.

Zwrócił przy tym uwagę, że obecne rozwiązania często opierają się na kosztownych, wysoko przetworzonych substratach i roślinach o ograniczonej odporności na suszę. – Nasze rozwiązania odpowiadają na ten problem w sposób systemowy: łączą odporne rośliny rodzime z podłożem, które działa jak naturalny magazyn wody – podkreślił.

Rozwiązania zostały zgłoszone do ochrony patentowej w Polsce jako dwie niezależne technologie. Za ich komercjalizację odpowiada Centrum Transferu Technologii CITTRU UJ.

Według dr inż. Gabrieli Konopki-Cupiał, dyrektorki CITTRU, takie rozwiązania mogą wspierać adaptację miast do zmian klimatu. – Zastosowanie w przestrzeni miejskiej innowacyjnych retencyjno-filtracyjnych rozwiązań umożliwia właściwe zarządzanie wodami opadowymi, co przekłada się na redukcję temperatury w środowisku zurbanizowanym, poprawę jakości powietrza i wspieranie bioróżnorodności – zaznaczyła.

Zespół zakłada, że instalacje będą mogły funkcjonować wielosezonowo i pozostaną w dużej mierze samowystarczalne, ponieważ zastosowane rośliny regenerują się naturalnie, wytwarzają nasiona i nie wymagają intensywnej pielęgnacji.

Opracowane technologie powstały w ramach projektu pilotażowego finansowanego z programu strategicznego Inicjatywa Doskonałości UJ. Badania były realizowane w projekcie flagowym Campus Living Lab – Useful Research HUB. W prace zaangażowały się także firmy CEGMAR Marek Pochcioł oraz Zakład Badań Ekologicznych i Usług Ogrodniczych Stefana Gawrońskiego, a także Ogród Botaniczny UJ, które dostarczyły materiały potrzebne do realizacji projektu.(PAP)

wl/ bar/