Jak napisano w raporcie „Co nasz porusza”, według Eurostatu Polska ma jedne z najwyższych wskaźników motoryzacji w Europie (601 aut na 1000 mieszkańców). W tej kwestii wyprzedziliśmy Niemcy, choć jesteśmy w tyle m.in. za Luksemburgiem i Cyprem.

Autorzy badania – naukowcy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM) oraz Centrum Europejskich Studiów Regionalnych i Lokalnych na Uniwersytecie Warszawskim (UW) – prowadzili badania w aglomeracjach Poznania i Trójmiasta. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w 2024 roku w Poznaniu zarejestrowanych było 701 samochodów na 1000 mieszkańców, w powiecie poznańskim 604, a w Trójmieście 577.

Badacze chcieli sprawdzić, jak bliższe i dalsze podróże wpływają na środowisko oraz co motywuje mieszkańców do wyboru różnych środków transportu. Na potrzeby badania przeprowadzono dwa sondaże wśród 3201 mieszkańców Poznania i Trójmiasta oraz pogłębione wywiady z 58 ankietowanymi.

Okazało się, że 10 proc. najbardziej mobilnych osób w Poznaniu, Gdańsku, Gdyni i Sopocie generuje około 44 proc. emisji gazów cieplarnianych związanych z transportem osobowym. Dalekie przejazdy stanowią w miastach mniejszość; w codziennej mobilności dominują dojazdy do pracy, szkoły lub sklepu, podczas których mieszkańcy najczęściej wybierają samochód.

Autorzy raportu stwierdzili, że za największą emisję gazów cieplarnianych odpowiadają osoby w średnim wieku, a najmniejszą – ludzie w wieku emerytalnym. Największymi emiterami są też osoby z wyższym wykształceniem i w najlepszej sytuacji materialnej; z samochodów częściej korzystają mężczyźni niż kobiety.

Z badania wynika, że 65 proc. ankietowanych nie wyobraża sobie życia bez auta. „Uzależnienie od dojazdów napędza problem smogu w centrum, dotykając w nieproporcjonalnym stopniu tych grup, które mają niższy poziom mobilności i ograniczoną możliwość wyboru miejsca zamieszkania” – ocenili badacze. Ale zwrócili też uwagę, że samochód to czasem konieczność.

Dlatego, jak zaznaczono w materiale, wprowadzając ograniczenia w ruchu aut, warto zwracać uwagę na potrzeby osób mieszkających na obrzeżach i tych, którzy muszą przemieszczać się w związku z pracą. Ale najbardziej narażeni na wykluczenie komunikacyjne są ci, którzy w ogóle nie jeżdżą samochodem, a to najczęściej osoby starsze. „Pomóc im może lepsza oferta transportu zbiorowego i lokalnie dostępne usługi” – napisali naukowcy.

Uważają, że na spadek emisji wpłynęłoby budowanie nowych osiedli jak najbliżej skupisk miejsc pracy, z dostępem do lokalnych usług, szkół, przedszkoli i sklepów, bo to skróciłoby drogi dojazdu.

W raporcie osobne miejsce poświęcono podróżom lotniczym. „Loty krótkodystansowe, na odległości do 500 km, mają najwyższy współczynnik emisyjności, ale stanowią tylko 13 proc. podróży i 3 proc. emisji z lotów. Loty powyżej 3 tys. km stanowią 19 proc. podróży i aż 35 proc. emisji z lotów” – czytamy w materiale.

Część krajów, na przykład Francja, ogranicza więc loty między miastami, które łączy dobra komunikacja kolejowa. Ale najbardziej szkodliwe dla środowiska loty długodystansowe są „słoniem w pokoju” polityki klimatycznej, czyli ważną kwestią o której wolimy nie wspominać. Wstyd z powodu dalekich podroży lotniczych zadeklarowało ok. 12 proc. ankietowanych, 60 proc. byłaby z nich dumna.

„Nasze badania pokazują, jak silnie mobilność jest zakorzeniona w relacjach społecznych i życiu codziennym. (…) Rezygnacja z samochodu lub podróży lotniczych wymagają reorganizacji niektórych sfer życia. (…) Spotyka się też z oporem otoczenia: rodziców, przyjaciół i (potencjalnych) osób partnerskich. Dlatego zmiany w mobilności mające chronić klimat wymagają nie tylko nowych źródeł energii, infrastruktury i regulacji, ale też zmian w normach społecznych i wyobrażeniach o dobrym życiu” – podsumowali naukowcy z UAM i UW. (PAP)

Raport „Co nas porusza” powstał na podstawie badania „Zachowania transportowe mieszkańców polskich miast…” finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki. (PAP)

Nauka w Polsce

abu/ zan/