„To książka o mechanizmie, który sprawia, że działamy, zamiast żyć, kochamy, ale z napięciem, osiągamy wiele, ale bez satysfakcji. Dla tych, którzy chcą odzyskać sobie – nie rezygnując z ambicji, relacji i sensu” – stwierdza autor książki, psycholog i psychoterapeuta, współprowadzący audycję radiową „Dobra terapia”.

Wydaje się nam, że tego chcemy, tworzymy racjonalne uzasadnienia, by wierzyć, że tak musi być i tak trzeba postępować. Wmawiamy sobie, że spełnianie cudzych oczekiwań albo kariera zawodowa to nasza misja, że na tym polega szczęście, które nieświadomie sobie odbieramy. A jeśli nawet się tego domyślamy, tłumimy to w sobie, gdyż nie potrafimy się do tego przyznać.

Armen Mekhakyan tłumaczy, że „napędzani lękiem wpadamy wówczas w błędne koło myśli, które nieustannie przypominają, co musimy zrobić”. Te myśli wynikają z lęku i tworzą nowe lęki. Bo lęk działa jak wewnętrzny głos, który mówi: „Jeśli tego nie zrobisz, stanie się coś złego”. Czasami jest on subtelny, innym razem – bardzo natarczywy.

Jak zauważa psycholog, aby się wyzwolić z wewnętrznej presji, ukryte w nas lęki trzeba zrozumieć i okiełznać, bo tylko wtedy można odzyskać siebie i radość życia. Jedynie unikanie tych mocno zakorzenionych demonów do niczego nie prowadzi. Autor książki „Nie musisz. Jak uwolnić się od wewnętrznej presji” jest przekonany, że trzeba się z nimi zmierzyć. Ujawnia, że sam je przeżywał: „Im częściej podejmowałem decyzje wbrew temu, co podpowiadał mi lęk, tym skuteczniej ograniczałem jego wpływ na moje życia”.

Lęki mają wiele przyczyn, mogły się zakorzenić w dzieciństwie, wynikają z doświadczenia krzywdy i są trudne do „przetrawienia”. „Cofnięcie się myślami do tych chwil, choć może być bolesne, jest pierwszym krokiem do zrozumienia siebie. Tylko wówczas możesz zacząć uwalniać się od ciężaru tego muszę i zastępować je własnymi, świadomymi wyborami” – przekonuje Mekhakyan.

Jak tego dokonać? Autor podpowiada pewne rozwiązania. Jego zdaniem najbardziej pomocna jest psychoterapia. To „fundament zmian”. Jego zdaniem inne sposoby mogą być przydatne i warto po nie sięgać, są jednak uzupełniające i nie zastąpią procesu terapeutycznego. Warto o tym pamiętać, bo wiele osób jest przekonanych, że poradzi sobie sama.  A to też może być złudne.

W komentarzu do książki wspomina o tym prezes Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego prof. Agata Szulc. Książka „pokazuje, że zawsze możemy się starać oswoić emocje i uświadomić sobie, że nie musimy”. „Czasami potrafimy poradzić sobie z tym sami, a czasem potrzebujemy pomocy i to jest też okej” – stwierdza.

Warto podjąć nawet niewielkie zmiany w zachowaniu, odrzucić utarte nawyki i schematy postępowania. Armen Mekhakyan porównuje to do wytyczenia nowych ścieżek w tym samym gęstym lesie. Powołuje się on na badania wykazujące, że pomaga nawet korzystanie z innego środka transportu, chodzenie pieszo w mniej znane rejony i wykonywanie codziennych czynności w inny sposób. Takie postępowania wpływa na mózgu i rozwija zdolności adaptacji. „Na początku wymaga to wysiłku i koncentracji, ale z czasem ścieżka staje się przejrzysta i poruszasz się nią z łatwością” – zaznacza.

Pomagają medytacja i ćwiczenie uważności, a także aktywność fizyczna oraz praktykowanie wdzięczności, choćby takiej, że świeci słońce, przyroda jest piękna, a zimą śnieg może dawać wiele radości. „Dzięki wdzięczności zaczynasz dostrzegać pozytywne aspekty swojego życia, co wzmacnia obszary mózgu odpowiedzialne za poprawę nastroju i redukcję lęku” – stwierdza Mekhakyan.

Najważniejsze jest rozwijanie świadomości własnych emocji i zachowań. Trzeba przeanalizować skutki własnych działań oraz dążyć do zmiany reakcji. W tym jednak najbardziej może pomóc doświadczony psychoterapeuta.

Książka ukazała się nakładem wydawnictwa Feeria.

Zbigniew Wojtasiński