W tak innowacyjny sposób polscy naukowcy śledzą trasy wędrówki unikatowego gatunku czapli – ślepowrona. Wszystkie wymienione ptaki zaobrączkowano w tym roku. Na początku zwierzęta ruszyły ze swoich polskich lęgowisk do zimowisk położonych w Afryce Środkowej.

"Jest to jedyny projekt tego typu w Europie" – przekonuje dr Mateusz Ledwoń z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie, który tworzy zespół badawczy wspólnie z dr. Jackiem Betleją z Działu Przyrody Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu.

W 2012 roku naukowcy zaobrączkowali kilka ślepowronów. Dzięki temu mogą porównać dane uzyskane obecnie z tym sprzed kilku lat. Już pierwsze wyniki są dla nich zastanawiające.

„Ciekawe jest to, że ptaki w 2015 roku obrały inną trasę wędrówki niż te w roku 2012. Wtedy leciały wyłącznie przez Półwysep Apeniński, w tym roku wędrują bardziej na wschód – przez Bałkany i Grecję” – opowiada dr Ledwoń.

Pewne zachowania ptaków są jednak niezmienne – lecą głównie nocą, z maksymalną prędkością 65 km/h, pokonując w jednym odcinku do kilkuset kilometrów. W ciągu dnia odpoczywają i żerują. Dla naukowców pozostaje zagadką czas trwania całej wędrówki na zimowiska. Przypuszczają, że zajmuje to kilka miesięcy.

Jak opowiada dr Ledwoń, ptak o imieniu Jan przebywa teraz w Libii, w Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Ptak ten przeleci nad Saharą, by znaleźć dogodne zimowisko w Środkowej Afryce. Jan w czasie wędrówki zatrzymywał się na dłuższych postojach na Węgrzech, w Serbii oraz w rejonie Zatoki Ambrakijskiej w Grecji. W trakcie półtoramiesięcznej wędrówki pokonał ponad 2000 km.

Natomiast ślepowron Piotr w trakcie wędrówki zatrzymał się na postojach na Słowacji i na Węgrzech, a na dłużej w Serbii – w czasie przelotu ptaki robią dwutygodniowe przerwy na odpoczynek. Żerują na różnego typu zbiornikach wodnych oraz rzekach, łowiąc ryby lub płazy. W ostatnich dniach szybko przeleciał przez Adriatyk do Włoch.

Dużym zaskoczeniem dla naukowców było zachowanie Mariusza. Ptak ten w ciągu trzech dni od opuszczenia Polski znalazł się w Grecji, pokonując około 1200 km. Jednak nie zdecydował się na pozostanie w tym kraju. Po spędzeniu tam jednego dnia wrócił szybko z powrotem do Polski, na starorzecze pod Skawiną – w to samo miejsce, gdzie żerował przed podjęciem decyzji o wędrówce.

„Ptak ten po raz kolejny zaskoczył nas zawracając do Polski podczas drugiej próby dotarcia do Afryki – z terenu Bośni i Hercegowiny. Aktualnie podejmuje on trzecią próbę dotarcia na zimowiska, wędrówkę rozpoczął 18 października i po pokonaniu 1200 km przez Węgry, Bałkany, ponownie jest w Grecji” – wyjaśnia dr Ledwoń.

Ślepowron jest bardzo rzadkim przedstawicielem czapli – jego krajowa populacja liczy obecnie około 900 par. Jedyne stałe miejsca gniazdowania w Polsce znajdują się w dolinie górnej Wisły (okolice Oświęcimia i Skoczowa). Jest to w Europie jedno z najbardziej na północ wysuniętych legowisk tego gatunku. Polskie ślepowrony muszą pokonać ponad 4000 kilometrów, by dotrzeć na zimowiska w Środkowej Afryce.

Naukowcy zachęcają do śledzenia losów Mariusza, Piotra i Jana na stronie: https://www.facebook.com/slepowrony

Jak przekonują badacze, nadajniki GPS/GSM nie są uciążliwe dla ptaków, gdyż ważą 17 g, co stanowi około 3 proc. masy ich ciała. Co ciekawe, są one ładowane za pomocą paneli słonecznych, umieszczonych na ich powierzchni. Co kilka godzin nadajnik wysyła do serwera informację o lokalizacji ptaka, która pojawiała się w postaci punktu na mapie na komputerach naukowców.

Badania finansowo wspiera obecnie firma ECOTONE – producent nadajników, Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu oraz sklep internetowy edredon.com.pl. Poszukiwani są kolejni sponsorzy, którzy umożliwią kontynuację projektu w kolejnych latach.

PAP - Nauka w Polsce

szz/ agt/