<p><strong>"Powstaniu tej książki towarzyszył zamysł stworzenia zarysu dziejów najdawniejszej sztuki od jej pierwocin, aż po czasy pojawienia się społeczeństw cywilizowanych. Schyłkowy okres sztuki pradziejowej jest inaczej definiowany w różnych częściach świata, a nawet samej Europy - pisze prof. Jerzy Gąssowski w swojej książce "Prahistoria sztuki", która ukazała się nakładem Wydawnictwa TRIO.</strong> W książce autor ogranicza się głównie do obszaru Europy i posługuje się europejskimi kryteriami periodyzacji pradziejów. Zasadnicze ramy czasowe ogranicza do okresu od ok. 30 000 lat p.n.e., czyli od schyłku środkowego paleolitu, po schyłek X w. n.e., aż po czas, gdy spuścizna sztuki rzymskiej dotarła wraz z chrześcijaństwem do większości dawnych barbarzyńskich ludów Europy. </p>
Jak podkreśla prof. Gąssowski, sztuka pradziejowa, choć w najogólniejszym zarysie była genetyczną poprzedniczką dzisiejszej sztuki, rodziła się w odmiennych warunkach społecznych i służyła innym celom.
"Narodziła się z potrzeby formowania i przekazywania myśli abstrakcyjnej, na fali tego samego procesu, który powołał i rozwijał mowę artykułowaną" – wyjaśnia autor. Sztuka wynikała z potrzeby porozumiewania się i przekazywania informacji.
"Od samego początku wszystkie gałęzie sztuki są związane ze sferą sakralną życia społeczności ludzkiej. Ona też w owych wczesnych okresach jest jedyną siłą prawdziwie inspirującą rozwój najdawniejszej sztuki. Z kolei wszelkie przejawy życia sakralnego i obrzędowego realizowały się wyłącznie w sztuce, w jej najprzeróżniejszych odmianach, także w sztuce plastycznej. Wydaje się ta właśnie więź i uwarunkowanie jest jedną z najistotniejszych cech sztuki pradziejowej" – uważa profesor Gąssowski.
Jego zdaniem, dopiero w pierwszych cywilizacjach następowało stopniowe oddzielanie się sztuki od sfery sakralnej.
Autor zwraca uwagę, że wielu współczesnych naukowców, badając sztukę pradziejową, wpada w swoistą pułapkę. "Jakakolwiek próba utożsamiania roli i znaczenia sztuki pradziejowej ze sztuką dzisiejszą, mentalności i inspiracji twórcy pradziejowego z mentalnością i inspiracją dzisiejszego artysty – prowadzą na manowce" - ocenia.
Jak dodaje, nie jest też dziełem przypadku, że zainteresowanie badaczy sztuki pradziejowej ograniczały się najczęściej do jednego je wycinka – do późnopaleolitycznych malowideł jaskiniowych pirenejskiego regionu Francji i Hiszpanii – a to ze względu na zaskakujące ich podobieństwo do realistycznego i polichromatycznego malarstwa czasów nowożytnych. "Pozostawiało to w cieniu (znacznie rozleglejszy czasowo i przestrzennie) krąg sztuki abstrakcyjnej i symbolicznej, dominujący przez większą cześć pradziejów" – zauważa prof. Gąssowski.
Według niego, dopiero rozwój sztuki współczesnej uświadomił badaczom, że prosta forma nie musi kryć prostactwa warsztatowego i ubóstwa treści. Profesor zwraca uwagę, że równocześnie daje się zaobserwować coraz większe alienowanie sztuki pradziejowej z kręgu zainteresowań historyków sztuki i przerzucanie studiów nad nią na barki prehistoryków. "Nie służy to sprawie rozumienia genezy sztuki przez tych, którzy zajmują się jej dziejami" – zaznacza.
Zdaniem profesora Zygmunta Krzaka książka, jest bardzo udanym studium, pełnym wielkiej erudycji. "Jedną z najważniejszych zalet książki jest interpretacja niby niemych dzieł sztuki" - dodaje prof. Kubiak. Zaś profesor Jadwiga Chudziakowa podkreśla, że publikacja zmusza do dyskusji nad definicja sztuki. Szuka też odpowiedzi na pytanie o jej genezę i znaczenie w życiu najdawniejszego człowieka.
***
Prof. Jerzy Gąssowski ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim. Doktorat obronił w Polskiej Akademii Nauk, a habilitację uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim. Odbywał podyplomowe studia na paryskiej Sorbonie (w Ecole Pratigue des Hautes Etudes) i w Ecole des Chartres. Trzy lata uczył archeologii w Indiana University (Bloomington, Stany Zjednoczone). Był dyrektorem Instytutu Archeologii na Uniwersytecie Warszawskim i dyrektorem Ośrodka Studiów Amerykańskich tej uczelni. Obecnie pełni funkcję dyrektora Instytutu Antropologii i Archeologii w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku.
Prof.Gąssowski jest autorem dwudziestu pięciu książek z zakresu archeologii - trzy z nich są poświęcone sztuce pradziejowej. ESZ
PAP - Nauka w Polsce
agt/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
